f

.j>r-

■■■i"'

^"/«..^"V-f ■■•

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/decultudivinosecOOmaim

)M

Yix^'

>.

■\ ' *•■

.,=■*"

^<?^^^1^^

•^% m

^^

^]^

'*•;>.. «il-.y ...i*» _-v.' ' '

DE

CULTU DIVIN

EX R. MOSIS MAJEMONIDi^

ECUNDA LE G E , £eU"M A N U F O R T I\

Liber VIII.

5

DIVIDITUR IN IX. TRACTATUS,

QUORUM

Seriem pagina e regione Elenchi pofita

declarabit.

AccejfmmtrdhuU dre inctfx, in quihus exfrimimr Hierofolymitani

TcmpUforma accurarijfime ^ & eleganter

defcripta.

Hunc Ijbriim ex hebrseo latinum fecit , & notis illuftravit

LUDOVICUS DE COMPIEGNE PE V E 1 J. ,

D. A.

			-
Illl=s			m"^^ i	|[- .:
		==i	^ Jl	r^	b — I
	^	-^ 1*^1^8	1 1	Bfi —	i — :
1 i ^	^^^^		j ;	Hf .
	^^o	^J^	1 i	B	=
jb^		fe^i^^SB	m
		mc^j^ iiy^B
M^	: ,^S	E^ ;JW ^Sf 1	■
iipi	llHlMiiiMSB		ftj^nTiTi	w

PARISIISv

Apud G ui D o K E M G A I L L o u , Bibiiopokm ] via Jacob^^a, fub

Conftantia.

~ UT^DC. L X X V 1 1 L

Cr^ tRIFlLBGJO KEGJS.

\i\mfi

A

4»*"'

; \^j-r>--r-jr^::^::^r^<

;?■*--

.' ;■;

-'^*^-.

^ ■j ^ j> X

'%'-\

■-v \*.

;1^

DE

CULTU DIVIN

EX R. MOSIS MAJEMONIDi^

SECUNDA LE G E , icU "^M A N U F O R T I\

Liber VIII.

JDIVIDITUR IN IX. TRACTATUS,

QUORUM

Scriem pagina e regione Elenchi pofita

deciarabit,

Accejfatmt rabuLe xre incifx, in quihus txfrimitur Hierofolymitani

Tcmpliforma accuranjfime ^ & elegantcr

defcrifta.

Hunc Librum ex hebraeo latinum fecit , & notis illuftravic

LUDOVICIIS DE COMPIEGNE DE V E 1 ?. ,

D. A.

PARISMS,

Apud G ui donemGaillou, Bibliopolam ] vu Tacob^a, fub

Conftantia.

" mTId^ l X X V II I.

CFM VKIKILLQIO KEQIS.

.^<\V^ ^^ ^'"^01

i'^

^ r «T. MICHAEL'8 X^Cj

u«ii 15I95S

7^20

ILLUSTRISSIMO VI RO

JACOBO NICOLAO

ATI BECCENSI,

PRIORI ET DOMINO

CHARITATIS ET AMBERT-/^.

O VANL lucuhrdtionem tihi ^ V I K ILLV STRJSS I ME , qua mhil eft antiquius ^ offero y augufium tlludSa^ lomonis temflum ad do£trinam perpetu^

traditionis dejcriftum ^ Jlmul & ea^ qu^

funt a JVlojfe inftituta ^ facra hoc lihro Majemonids luculenter ex^ofta. Ouodmeummunus tibi haud m^ gratum ejfe futurum facUemihi prjuadeo ^ quippe cum omnia Utterarum monumenta tuum animum ad fapien^ tiam egregie conformatumohle^ent , tum allicit adfe & trahit td fcriptorum genus ^ quihus 7nyBeria Divinorum Codicum aperiuntur^ & traditur facrorum religio. Ni-- mirumhu Jtudia tanto ceteris amjcellunPp quanto rcs

5 ij

EPISTOLA.

divm£ pr^Jrmt humanis y h^c prforiA tus, con^ruunt y hdc inwimis confectum his diebus tuum tllud doBrin^ curricidum nohilitarunt. Nam^veleo tem^oris (patio^ quod plertque omnes elementis impendunt hujus Divina Scientidy tu fiihttlem Scholaflicorum difciplinam ^ tu Theologoruminteriora ac recondita dogmata ^ tureltda ah Ecclefupatrihus monumenta y tufacrorum Volumi- num oracula animo comvrehendi^i. Jam tum dtjfutatio* nes ilU tujL^vuhlicas dtco^ omnem continehant Theolo" giiZ rationem y quam in hujufce Parifienfs luce FacuU tatis fc edijferuifti y fccum do£torihus vel acutifimis agitafii p ut fngulare tefiimonium eruditionis tihi facer T^heologorum ordo dandum ejfe duxerit. Biennium to^ tum vrAVarationis ad illam Licentiam y quam vocant^ ultro remift tihi ^ quippe qui maximam Partem jam dtfputaffeseay quizin alterum ifud hujusdocirinA fa^ ^ dium fere differuntur : id ^cro ef hoc magts commemo4 randum ^ quod & tihi nec-opnanti ^ & pr^ter te adhuc ohtigerit nemini. Atque in hanc alteram PaUftram ea dedifi ffectaculay qu^ onmium expettationem mcerunt. Neque enimfatis hahuifti tnhus difputationthus longe celeherrimis omnem antiquitatis memoriam ^ univerft fkcrorum jura , multifltcem & 'variam EcclefaBic^ folitix difciftinam colliger^ & tueri : fmul ad explican" dam puhlice Philofphiam defendffti ^ quam qutdem ita tra^afti^ upin concentum ejus conctnnares qmdquid eximium in hoc genercveneranda^etuH-as Ittterts com- mendanjtti & in lucem protultt Mas noftra tot & tanta^ 1

I

EPISTOLA;

mm rerum actam memorahilium innjentrix j ut in ex- vlanatione rerum^ quas fere SchoU harharies infufcat y eluceretlatine loquendi accurata &fine moleHria diligens elegantia j ut rerum caufis & rationihus adAeres ^vi^n cxperimentorum maximam^ quihus enjolveres quidqmd prius ohjcuritate natur^ 'velut qmhufdam integumentts ohdudum ejfe ^ideretur. His ^rofeito de caujis (pe£tatip fnna Societas Sorhonica & annum ante ^ quamferehat confuetudo y numero Juorum adfcri^fit te^ & nihil hac d.e re cogitantem Priorem Domus fn^ creavit s tmmo 1)^X0 & nonnullos e fuis adte mfit:, qui nomine fuo te rogar^nt y ut Domus illius honcjfand^ caufa munus hoc fkfctperes : tpfa videlicet ornamenta hoc J^lendore tuo illuffari futabat fkpentifimus ille patrum ccetus : na- ^A adeo tihi laudis infignia y nova exifitmationis ejfe fiatuenda monumenta. Quantamnjero & c\uam exi^ miam.^BBAS 1 LLV STKIS S 1 ME ,tum conficutus es gloriam > cum dtgnifsimus Sorhon^ Prior ^rsclaras illas orationes hahuipi de pr^ftantia Facul- tatis TheologtcA ? Enimvero in hujus Ordinis laudi^ hus celehrandis oftendifii te eloquentiam omnihus ntime^ ris ahjblutam hahere y uhertatem & quafi fyl^uam di-- cendij, verhorum atque fintentiarum lumina ^ & a^io^ nem plenam Jhlendoris \ac dignitatis. jitque hic cum maxime daturlocus augurandide iis ^ qu^in^ofierum fatturus /is : ego njero pro me^ orationis tenuitate hre- "Viterdicam & fim^itcittrtchiennio ^eregiffe^artes Ora- torisj Philofi^hij & Theologi. Etenim exemflum ad

m ^''^

545

epistola;

imitandura tihi frofofmfii Parentem cum ceteramm

laude ^inutum w^cellentem \ tum tn ^atientia laboris

admtrahUem, qtit cum Regifitah omnihus Confiliis&

Secretis ^ idem ^rarium hujus Imferij ratione fiu^en^

da moderatur y Regiis ^dificiis multifariamextruendis

Pr^fedus in^vinlat y remna^valem adminifirat & am-

plificat 3 commercium ufquec^uaque adauget :, tdemque

omni artificto verpoltenda ofera manufacia curat , ctm-

ftas artes & Ittteras fovet ^ propagat j> excolit. Is adeo

litterarum & ingentorum Cultor jufistt :, tmpera^jits t4t

latine redderem Majemonid^ Secundam Legem ^ ex

qua nunc totum dei>i^ino Qultu Ithrum fiummo fiu-^ ^

dto tihi dico , confecro. Et in [jpem adducor , fore , ut hoc

meum qualecunque munuficulum non ita par^i facias^

auia enim ivfium impense commendat njenerandt Patris

audoritas. Non faSet me mea (j?es : ertt ^ ertt hoc, c\uz

tua efi humanitas y fitcut ohfequtj & ohfer^antta tn te

mea :, ita & tu^ erga me henenjolentiA fatrocinijque ^i-.

gnus & tefttmonium fuhlicum y idemque ferpetuum.

Vale. Luteti^ Partfiiorum tertio nonas fianuarij.

P R O OE M I U M

INTERPRETIS.

^ Uartum Iiunc kborem, Benevole Lector^ cx codem , atque ruperiores , R. Mofis Maje- monida? opere illo , quod elt tocius compen- I dium Talmudis , expreiTum profero, Ac illis I quidem , quas antehac emifi , lucubrationibus addidi ejufinodi prooemia , ut non tam fingulis partibus , quam univerfb illi, quod jam dixi,operi prsefatus effe videar. In his enim de traditionis Judaica^ ratione ita difTeriii , ut rem ab origine ufque repetens per fingula deinceps fecula deduce^ rem, ulqueadeo, dbnec ad astatem perveni fcriptoris noftri. Et hic qua tandem ratione traditioncm concinnarit , quo or- dinc diipofuerit , qua partitione diviferit kc diftinxerit , quo porronomine opus hocfuum ipfe infcripferit , atque alij poft- modum appellarint, expofiii quam fieri potuit accuratiflime: tum vero cur ego hoc compendium Talmudis ex hebrxo latinum faciendum fufceperim , caufam reddidi eam, quam judicarunt omnes idoneam. Hic autem Liber Tradatus ha- bet novem : primus eorum efl de ^dificio Tcmph Hierofb- lymitani , quod quidem ad rei veritatem exprimere tam efl difficile, quam quod maxime. Joannes enim Baptifta YillaL pandus, vir bonarum artium laude pr^flans fe fcribit decem & fexannos totos inhujus TempU artificio percipiendo, def- cribendoquc pofuifTe, atque idtemporis tamaffiduo felabore

aiii)

P R O Oe M I U M I N T E R P R E T I ^.^

defatigafle, tantaque animi contentione , tot-dcniquc vigiliis^' uti vita fepius in extremum adduceretur difcrimen. Eta viro illo , qui , ut iple dicit, neque fiimptibus , nec tempori, nec la* boii, nec incommodis pepercit uUis, tandemexiit Hierofbly^ mitani Templi forma , non ad hiftoria^ fidem defcripta, fed ad excmplar fumptuofi ^dificij; Immo verb vir ille totus eft in eo , ut fuam hanc Templi Salomonici defcriptionem ad Vitruvij pr^ceptionem conformet, idemque demonftret Gnc- cis Latinifque nulla alia re , quam hujus auguflae fabrica^ no- tatione atque animadverfione partam efle a^dificandi artem. Majemonides autem Templi expreflit imaginem eam, quac tantb minus habet artificij , quantb eft vero fimilior , quae pcrpetu^ ac conftanti traditioni confonat, eademque Sacro- rum Voluminum oraculis apte xjuadrat. Idem hic fingulis Templi partibus acute defcribendis muka huc pertinenda Piviaa^ Scripturas loca obfcura patefacit atquc illuftrat, qux pofTunt ideo pro novis afiPerri , quia ncc ab interpretibus, nec a pidroribus adhuc fatis intelledta fimt, Appendices Tcmpli , verbi graria, feu thalamos, in quibus facerdotcs, ac reliqui iacrorum miniftri vicem exercentes degebant , ad hoc ufque tempus ipfius Temph pariete conjun6tos voluerunt omnes ad unum , quod & Templo minus decorum , ncc Textui facro confentaneum eft : at noftcr hos docet aitru6tos fuiflb atrij muro, qui quidem abs Sacrario fic faris longe diftabat» Rur- fus Majemonides lateribus atnj tribus tres graduum fcapos ir-C^los ita circundud:os repr#efentat^ ut his ad Templi coena- culum fcanderetur, cum inipfius angulo Sacrarij gradus in cochle^ modum eflingunt ceteri. Quid dicam dc panibus pro pofitipnis^ Hqs ubiquc vidcas ica depidas , ut alius in aho recumbajt; Atejnini din^idiati e?{ aiiro calamrexcavatiiatcreQS ^iUfterpofiti 09 fmro^MyW: mucorcm ab Jhis paniba& plcnam

PrOOEKIUM InTBRP RETIS-

hebdomadam aflervandis arceret aura facile per cmnes hac

ratione penetrans. lidem panes haud fecus ac vulgares figu-

rx rotundse exhibentur ufque : contra fcriptor nofter hujus

Libri Tradatu VI. ad Articulum IX, Capitis V. diferte docet

panes iftos figurae fuifle quadratac , id quod cundlis Hebr^is

cum eo convenit. Quin etiam Hebraeorum cft do6lrina con-

ftans ac conveniens altare cum ufquequaquc folidum fuiflc,

tum in ejus fiiprema parte conglobatum fcmper effe cineris

cumulum , qui oftentaret quam magna vidimarum adolere-

tur copia , quod cum Judaic^ religionis gcnio, etiam illiu^

antiqua^ mirifice congruit : atqui omnis omnium pidura in

altari fiimmo effingit elegantem quandam atque artificiofam

craticulam , per quam cinis decideret in cavum nefcio quod»

Hunc cgo Tradatum poflquam ex hebra^o latine conver-

teram legendum dedi D. Perrault, phyficar rei , medi-

ca^que, ac cunilarum adeo primarum artium peritiffimo, qui

nunc nuper Vitruvij monumenta ad eum ufque diem craflis

tenebris circunfufa gallicis litteris illuftravit , & notis ,. qua-

rum eximiam do6trinam fatis digne laudabit nemo : tum fi-

guras appofuit ejufmodi , ut eas ftudiofiflimus litterarum &

artiunr propagator Ludovicu s M a g n u s iiiis fumpti-

buscurarit excudendas quam elegantiflime ; quippe quas idera

prudens rerum ^ftimator judicarit fibigloriae fore, &:utilitati

publica? plurimum condudluras. Hic igitur D. Perrault,

quem lionoris causa iterum appello, led:o hoc Tradfatu , Tem-

pli formam a Majemonide delcriptam fua manu depinxit , ac

diftribuit in Tabulas tres, quibus & egregiam adjunxit difler-

tationem, qua^ Monitum infcribitur , in qua nova illa Maje-

monida^, de quibus fupra, firmiflimis fiiis tuetur argumentis

& rationibus. Haec igitur ad calcem hujus I. Traftatils adje-

d:a, grate Ledorj huic clariflimo viro accepta referes, In

a V

fequeiitibus enim hujus Libri partibus tradatur de Templi

inltrumentis & miniftris idoneis : de miniltrorum initiamen-

tis, vicibus,ordinibus,honoribus, officiis, infignibus, atque

de totius Hierarchia^ Judaic^ ratione ac difpofitione : porro

& de legitimis hoftiis , demultis ac variis facrorum generibus,

de quotidianis & dierum fblemnium cerimoniis , & horum fi-

milibus, qucX nos omniain fubjedto fub hoc Prooemium Elen-

clio nominatim perfequimur. Nihil eft igitur hoc verius fine

co^mitione rerum , de quibus hoc Libro commode cxplicatur,

pleraque Veteris & Novi Foederishaudpaucaomninointelli'

gi nonpolTe. Et hac de caufanoshujus Libri textui longe plu-

rcs , quam antea folcbamus , notas addidimus , & magis etiani ,

ni f^alior, exquifitas. Hx ^ quoniam feparatim fingulis paginis

adjiciuntur , chara6leribus excufi funt paulo minutioribus ,

quam textus, ad cujus articulos pofitis utrinque aflerifcis ve-

lut anneduntur. Nunc etiam unum , quod alias a nobis di-

dum, denuo dicendum eft. Opus hoc Majemonid^ Vene-

tiis , non alibi quod fciam, excufum eft multis fane tempori-

bus, ac formis: & in hoc editionum numeromira ledionum

efl varietas. Ego vero ad hanc meam interpretationcm ufus

fum exemplaribus Regia^ Bibliothec^duobusjquorumunum

excufum anno 1514. in Folio majori diftribuitur in volumina

duo : alterum in Folio minori excufum anno 1574. ferc divi-

diturin tomos quatuor. In utraque editione textuiadjungun-

tur commentarij duo , & quaedam infiiper animadverfiones.

Quod autem in his itidem , ut in ceteris editionibus textus a

textu difcrepat, idcirco harum ego duarum editionum varie-

tatem eam , qu^ in Tradatu I. de ^dificio TempH exiftit,

ad finem hujus Libri pofiii. Id volui videlicet quoddam ex-

hibere quafi fpecimen , ex quo Led:or ftudiofiis judicet de

ccteris , fi meam interprctationcm conferre cum audioris

pROOeMlUM iNTERrREnS^

tcxtu lubuerk. Quanquam facere non potui , quin in reliquo Libro per notas ad marginem appofitas idcntidem unius,aut alterius , & nonnunquam utriufque editionis leclionem de- pravatam corrigerem. Ac de hujus Libri ratione , & de no- Arx interpretationis inftituto fatis didum efl.

EXTRAir T> V P R I V I L E G E

du Roy.

PA R Gracc & Privilcgc dii Roy , il cft pcrmis au Sicur Loiiis de Compiegne, Intcrprete ordinairc du Roy dcs Langues Oricntales, dc fairc imprimcr un Livre intitule,' l^abbi bdofis MAJemonidi. Secunda Lex , J^ve Manus Fortis , & iceluy mcttrc cn vente pcn- dantlc temps & efpacc dc Tept annecs, & dcfTenfes font faitcs a tous Libraircs & Imprimeurs & autres perfonncs d'imprimer ou fairc imprimcr, vcndre ou dcbjtcr ledit Livrc, cn quelque fortc & manicrc, & fous quelquc pretcxtc que ce foit, fans lc confentcmcnt dudit Sieur Ex- pofant , fur peine dc confifcation dcs Exemplaiics,de tous dcpcns, dommages & intcrefts, & d'unc amcndc aibitrairc. Donn6 a Paris le lo, de Janvier 16^9. Signc par le Roy cn foa Confeil ,

GARNIER.

Et ledit Sicur de Compiegne a cedc (bn droit dc Privilcgc pour le Livre fculcmcnt dt ^HltuDivinc, a Guy Cailiou, Marchand-Libraire a Paris, fuivant l'accord fait cnir'cux.

"Regiflre fur U livrt deU Cetnmunaute desMarehands-Libraires c^ Imfrimeurs de Pari$^ [uivnnt V^tref du Farlement du 2. ^vril , i6s3-

Sign^ A. SOUBRON.

Aehcv^ d*iniprimcr pour la prcmierc foislc lo. Janvicr Uyt»

pROOeMrUM iKTERPRETlsr

-{ccjuentibus cnim liujus Libri parcibus tradatur dcTempIi initrumentis & miniftris idoneis : de miniftrorum ir ciamen- tis , vicibus , ordinibus, honoribus y officiis , infignib^ ;, atque dc totius Hierarchiar Judaic^ racione ac difpoficion : porro &: dc legicuiiis holliis , demulcis ac variis facrorum g( lenbus, dc quocidianis & dierum {blemnium cerimoniis ,& orumfi- mihbus, quac nos omnia in fubjedlo fub hoc Prooeriii m Elen- cho nomuiacim perfequimur. Nihil elt igicur hoc vriusfine cognitione rerum , de quibus hoc Libro commode c:)licacur, pleraque Vecens &: Novi Focderishaudpaucaomnij^inccIIi- gi non poiTe. Ec hac de caufanos hujus Libricexcui lcige plu- rcs , quam ancea lolcbamus , notas addidimus , & ma^s eciani, ni fallor, cxquificas. Ha^ ^ quoniam {eparacim fingul paginis adjiciuntur , chara6leribus excufe funt paulo minuioribus, quam tcxtus y ad cujus articulos pofitis utrinque ait< ifcis ve- luc anneduntur. Nunc etiam unum , quod alias a obis di- dum, dcnuo diccndum elE Opus hoc Majemonic^ Venc- tiis , non alibi quod fciam, cxcufum eit multis fane smpori- bus, ac formis: & in hoc editionum numeromira Liionum clt varietas. Ego vero ad hanc meam interpretatioi ^m ufus lum exemplaribus RegicX Bibliothcca^duobus j quormunum cxcufum anno 1514. in Folio majori diftribuitur in olumina duo : akerum in Folio minori excufiim anno K74. tc divi- ditur in tomos quatuor. In utraque editione textuia jungun- tur commentarij duo , & qua^dam infuper animad^ :rfiones. Quod autem in his itidem, ut in cetcris editionibuKcxtus a textu difcrcpat, idcirco harum ego duarum editionin varie- tatem eam , qu^ in Tradlatu 1. de ^dificio Temp. exiftit, ad finem hujus Libri pofui. Id volui videlicec quociam ex- hibere quafi fpecimen , ex quo Ledor ftudiofiis j dicec de ccceris , fi. meam incerprctationem conferre cumau6torjs

i

PROOeMlUM iNTERrREnS?

tcxtu Iu)Uerk. Quanquam facere non potui , quin in reliquo Ljibro pr notas ad marginem appofitas idcntidem unius,aut alterius & nonnunquam utriufque editionis leclionem de- pravatan corrigerem. Ac de hujus Libri ratione , & dc no- ftr*e intcpretationis inilituto iatis didum efl*

EXTRAir VF P R I F I L E G E

du Roy.

PA R Grac& Privilcgc dii Roy , il cft pcrmis au Sicur Loiiis de Compiegne, Intcrprctcrdinaircdu Roy clcs Langues Oricntales, de faire imprimcr un Livrc intitulc, 'B.ekhbi Mofis itijemonidi, Secnnda Lex , /*ve Manus Fartit , & iccluy raettrc cn ventc pen- dantlc tcmps efpacc dc fept annees, & dcfrenrcs font faitcs a tous Libraircs & Imprimeurs & autres pcrfincs d*imprimcr ou fairc imprimcr, vcndrc ou dcbitcr ledit Livrc, cn quelquc fortc & manic , & fous quelquc prctcxte que ce foit, fans ic confcntemcnt dudit Sieur Hx- pofant , fur pe e dc coniifcation des Exemplaiies,de tous dcpens, dommagcs & interefts, & d'une amendc bitrairc. Donnc a Paris le lo, de Janvier 166$, Signc par le Roy cn foa Confeil ,

GARNIER.

Et ledit Sic: dc Compiegne a cedc fon droii dc Privilcp;c pour le Livrc feulemcnt </* pHltuDivmc, Guy Cailiou, Marchand-Librairc a Paris, fuivant l'accord fait cntr'eux.

IRepftre fur l livn de la Cdmmunaute desMarehAnds-Lihrairei c^ Imprimehrs de Paris^ fuivant V^rref du Farlement du 2. ^vril , 16 ss-

Sigttfe A. SOUBRON.

Uhevc d^ixnprimer peurk premiere foisle 10. Janvier i^yS»

SEKIES TR^CT<^TVVM.

TR A c T. I. De Domo Scle£ta, feu de Figura & Forma xd> ficij Templi. , ^r- -n •

II. De Apparatu Templi , Inftrumentis , atquc de Muiiltris ejus.

III. De Ratione adeundi Templi.

1 V. De Rebus Altari Intcrdidis.

V. De Ratione Sacrificiorum Faciendorum.

VI. De Sacrificiis Jugibus.

VII. De Sacris Temcratis.

VIII. Dc Ratione Faciendi Rcm Divinam Dic Solemni Expia- tionum. "T

I X. De Sacrorum Abufu.

ELENCHUS^

E L E N C H U S.

TRACTATUS I.

CA P, I. Apparandam lccum religioni fa- croium : Moyris cabcniaculum rubftitilib Galgalisadfubaiftam Pala:ftinam : tum e fa- xis a:dtfm Schilunte , & divcrfis indc locis duodcince[^ cxtru(fla Sanc^uaria : denique Salomonis cfTe cxa'dificatum iri momc Mo- xia. tcmpium. Ad tcmplum primum dire- <flum cflc poftcrioris sdificium. Quid pro-

. |/rie fcncc tcmplum ? Qa[d atrium ? Quid Sand.uarium ? San(5iuanum cuibus rcbusfic inftrucndum ? Ccrcosinatriofuiire conftitu- tos terminos. Conftruendum templum e fa- xisprcciil indequadratis. Pavimeritumtcm- pli iapidibus flracum fuinc prctiofis : nam

. tcmplum pro Ecclcfisefacultacibusdccoran- dum. Templi sediiicium adjuvaflc omncs opibus & opera. Altare cxtrucndum c faxis, & his c terra virgine excffis. Aggercm feu

.collem conftrmflum fuilTe ad altare , quo gradibus afcendere ncfas crat. Cun<fta rci divinjE inll:rumenta e metallo facienda. C A P. II, Alcarisfitum mutatumefle nunqua, A Salomone extrudum altare eodem loco, c]uo filium immolaturus altare cxcruxerat

.Abraham. Quaenam eflent dimenfionesalca-

risinutroquetemplo? Ejusforma & figura.

Dimenfiones collis ad altarc cxtru<Iiti. D\X3Z

mcnfaEcolliaftrudae, & harum ufus.

C A P. III. Candelabri pondus & formam de-

fcriptam pendere e varictate matetiaE. Quam

figuram exprimerenc ornamenta candelabri ?

Candelabri altitudo , & hujus defcriptio.

Mcnfjc facra: dimcnfiones, & fitus : porro

fitusreliquorum inftrumcntorum facrorum.

Quibus rcbus eflet inftruda mcnfa facra ?

Akaris fuffimenti dimenfio & fitus. Labrii

ex quo lavabanc faccrdotes.

C A P. IV. Arcafoederisquidcontinerct ? Eam

abfconditam a Jofia non cflc rcftitucam in

templo fccundo : in codem incer San<^um &

Sanc^um Sandiorum fuifTc vciaduo Tocius

templi dimcnfiones, Porta cempli quam aI»

ta , quam lata fuiirct , qaot haberct valvas , & adjundla lateribusoftiola? Quam altum & latum fuiilct olHum veftibuli ? Qoibus cf- fct fuperne dccoiarum ornamcntis ? Nova defcriptioappendicum fcu thalamorum rcm- plo extiiniccns circundatorum , dc quibirs obfcurius 3. R:'g. cap. 6. Vcftibuli paiieccs ab imo ad fummum cerca quadam varietate fuifle diftindos. Gradus fuiflc tcmplo ita circundudos , uc his ad faftigium aedificij fcanderetur. Fabri fi quid opus eflct quo pa- <Jlo in Sanclura Sandloru intromittcrentur f

C A P. V* Mons Moria , qui idemraons acdis: cjus muri , fornices , portoc , fcamna , can- celli. Dimenfiones acrij , fitus , & porta: : a- trium mulieruir, cjuspodium, quatuor con- clavia, & horum ufus , adjun<Slumquea:di- ficium , cui nomen Domus Ard&ris , hujus conclavia, &eorumuius. Subtcr Sancflua- riodidu<^a cryptoporticus. Atrium facerdo- tura , atrium liraelitarum , templi lanicna. Multa & varia conclavia in atrio Ifraclita- rum afdificata , quorum in uno confidcbat ^cnatusille, quiy ulgo Sanhedrisg. dicitur, & alterum erat fummi faccrdotis.

C A P. VI. Bonam partcm tcmpli fuiifc in cli- vomontisfitam, Ubi Lcvitac cancrcnt ad ia- cra ? Tvdla & cccnacula ternpli aon habcri fanvfta. Pcnesquos cflct poceftas urbis & a- trij amplificandi ? Qjjbus facris & cerimo- niisincremcntumiiluddcdicarctur ? Tcmpli etiamdeftru<Lii fcdeficri facra liccrc. Undc fan<5titudo tcmpli &c urbis ?

C A p. VII. Qualis & quanra revcrcntia ad- verfus Sandluariumadhibcnda ? C^is aunc honor habendus loco, ubi fitum crat tcm- plura ? Urbem tripertico divifam rcprscfcn- taflediftiniffcionem & dcicriptionem caflro - rum in dcfcrto .au£loriratedivina conftitu- tam. In tcrra Ifraelirarum fuiilc fan<5litar:is gencra dcccm. Singulis hcbdomadis periu-- Hraium cf^e xcpplum cct]uid in acdjficic^ ictl'

Elen

cicn(?um cfCct ?

C A p. VIII. Honoiis causa tcmplum muni- tum fuiHe cufcodiis : partim cuftodiarum fuifclcfacercIoccSjparcim Lcvicas : illosintus caftodifl'; , iios cxtrinfccus. Vigilias tota BOiflc a pracfcdo cllc luftratas : fi quos ofFcii» dcrcc dormicntcs , verberibus mulcafle, Sc vcftcscorum intcrcium inflammaffe. ■

^J c^lcetn hujus Traciatus a,d)ecia, funt Tahu' U tres : earum pri?na totins templi continet lchncgraphiftm : altera templi part^m eam , - quaf^ecluhat aiorieniem, exfrimit, ^atrij latus id , quod feptentrionem refpiciehat : tertia menfam cum pantbus fropofitioniSi^ Mtare cum colle adjuncio repr&fentat,

TRACTATUS 11.

Ca p. I; OJeum undionis cjuando , quibus e rebus fic cffcdum ? Hoc olco inauguratos reges, pomiiiccSy faccrdotcsfccialcs, & ab initio dcdicata vafa facra, Quot eflcnc in Sanduario mendnae cavae ciim rerum licca- rum , tum aridarum ?

iCAP. II, Suitimcntum ubi,quando, quibus e rcbus, qua racionc cfficerctar, & fervarctuj? Quo Joco , quoqiic pondcrc incenderctur ?

Oap. III. Levicasomncs/acrisaddidlos cc- plifuilTecuftodes .janicores & cantores. Ad cantum divinum quaEnajn adhibcrenturfiditi gencra ? Lcvitas quinqucuniodivinummi- niftcrium clfc dodos. Qio a^cat is anno, quo corporis vitioiicrcnt divino miniftcrio in- habiJcs ? Q^ ordine fucrinccorumdeicri- pta: viccs ?

-C A P. IV. ruiiTe cun«flos faccrdotes diftribu- tos in curias viginti quatuor : carum fua quamquc hebdomada dcinccps vicem obifle : rurfusquamque curiam diviiam elTe infami- lias fcptcm ,.quarum Cngul» lingulis dicbus facris opcrarcnrur : at dicbus foiemnibus omncs lacerdotcs a'que jus habuillc ahaii miiiifirandi. Q^ot elfen: intcr facerdoccs dignitatis gradus ?

Cap. V. Qa[s poncificatu dignus ? Ponrifi- cisgravitas : cjus lugcntisoificium, &: con- folandi formula. Tota fere dic poniificeiji in San<ftuario fedilfe. Solum iliud Syne- (drium maximum dc capirali poniificis caufa cognofTc, Poncificcm non habuille fimul u- xorcsduas, nonduxiilc viduani. Eifuillein manu, ut quotidie facia facerct, & cl^cris tjuam velletporrioncm pricciperct. Quocc- tacisanno (accrdotes faci.ificareincipcrcnt ? Quo paclo liicerdotcs , quo poncifc.x Ikcris i^ici^ndus cHcc i

CHUS.

C A p. V L Hominis racrificium nlfi intcrcfll^ ipfcficri nonpotuifle : publicisIacrisartitiH fc Icgatos ab univcrfo populo viros : hos eflc defcriptosin flationcs vi'/,inti quatuor: cari^ fua quamquc vice fun^lam cflb hcbdomadam totam, Sacrificium & !olemnitasiignorum>- qu£C a Jofcpho X ^lopkjrias nominatur.

Cap. VII, In Sa»dur.rio homincs quinde- cim pra:fcclos cilc obfcrvationi &: dcfcri- ptioni tcmporis , porcis claudcndis & apc- ricndis,cuUodiis, cantoribtJS, cunwtisfidiii gcncribus, fortibus ,pullisfacrificandis, Ci" gillis, libationi^us, laccrdotibus aegrotis, puteis, panibus propofitionis , fuflimcntos, velis, & vcdibus faccrdotalibus.

Capp. VIII. & X. Vcflcs iacra cum pon- tificis, tum facerdotis privati quot cllcnt ? Quod earum artificium , quac maccrics , quis j utus ? Cajus Xic. empcas illas oporcercc? Qiiotcmpli loco , & quo candem ordine re- conderencur ?

Cap. X. Qmo ordine vefles facrae indueren- tur .? Paucioribus pluribufque vcllicumve- ftibus facr;s lacerdocio fungi non pocuilTe, . Ex poncificis rationali , quod idem Vrim & Jj Tummim nominatur, edicum efle oraculum, Qop tandcm inodo , & cui confuierecur \ Qao modo refponfa daret ? In fecundotcm- plo prorfus nulia dedifle reiponfa,

TRACTATUS II I.

Cap, I, Aditu tempii clTe prohibitos lacer- doccs ciim mcium po-aflent, cum promiisa coma, cum veftibaslaceris ellent ; nec Ifrac- lita: quidcm. homini vcl tcmulcnto, vel hor- ridc capilJaco , vel pannis obfito intra pri- mum. atrium vcnirclicuiire,

Cap. H. In Saniftum San»5lcriimobrtrU(flum cctcris omnibus adicum , poutifici foli folo folcmni Expiationum die patuiirc. Nec in San(5lum cxtra facrificaaai ccmpus intraile faccrdoces : nec rem divinam inchoatan re- linqucntescemplo cxccAiilc. In Iud;u facra facjre privaro lacerdcti non licuifle,licuiirc pontifici i ied ncutri iaciis vefci. Lugcntis noracnad quem pcrtincat , & quod ad rcm- pus maneat ? Ab hoirinc lugentc , &^ lc- proio munus ad altare mitti nullum : a ce* tcris inquinacisiccm & ab incircuncifiscun- €ix lacra alcari donaca fieri pra^;cr Agnuni Pafchalem.

Cai'. III, A loei^ raoc^ishominesinquina- tos fic ainandandos, uc aliis alij longius c- mittcrcotur.

,Ci P. ■ i V, Qaam pcsn^ni fuffcrrct ftccidos k

Elen

^{jcrarctur immimdus } Pontificls auic^ Ja- tninx can-i fuifle vim , luquaEdam piarct in- quinaraenta. Piie ccrtis facrificiis ncglcda cife fabbatum /ine crimine,

Ca p. V. SacciHo jbus rcm divinam facfluris anrc pmnia manus e labro facio flmul & pc- dcs pcculiari ratione lavandos. Rivus e iron- tcEtiiara dudus per marc Salomonis. Sa- ccrdoccs intcr lacnficandHm re<fios in tcmpli pavimcnto ftarc pcdibus nudis , & opcrari dcxcra ncccilc fuilic.

Oat. V I. Vitiacoiporis, quJt quidcmapcr- ta &: manifcfta foicnc cum faccrdotcs, tum holhas aliaii prohibuide, In conclavi lapi- disquadrati Confilium Magnum confcdille quotidie , cujuscllct occupatio praecipua , ut in ordincm facerdotum inquircret, & gcnus ac vitia corporis pcrvcftigarer,

Cap p. Vil. & V 1 1 1. Vitiacorporisquin- quaginta communia homini cum pccudc, propiia liominis fuifle nonaginta.

C A ^- ^^' Saccrdos fi vel idolum coluiiTct ctiam imprudcns, vcfcxtra Hicrofolyraam faciificallct , cum in Hierofolymitano tem- plo porto opcrari non iicuiftc ; narri dccem & odlo de caufis omnino homincs haud ido- ncosfuifle, quifacrisopcrarcijtar,

T R A C T A T U S 1 V.

Ca F- I. Cun<fld facralc^^aciTcoporrcrc. Er- go bcftias vitio affcitSs dc-intcgro nc precio quidcm facrandas : fi faCtum cflct , rcdimcn- das prctio , idqoc in lacra impcndcndum,

Cap. II. Praet^-r quinquaginra vitia pccudi- bus cum hominc communia , ctiam viginti tria fuiflc pjcudu.nr) prcpna , proptcr qutc pccudcsa;taii prohibercntur.

C\a r p, III.& I V. Altari prohibitos turturcs iiimii..m parvos , Sc columbarum pullos grand'ufcuios , & animanics androgynos, & bi<2;cncrcs , & fiy;uram alicnam mcnticn- les , 6l vcnerc iiumano turpilicatos , &c mi- nusododiebusnatos, & mercedem profli- buii , & prctium canis.

C'ii i'.- V. Mcl , fcrmcntum , furrum , rapcum non faciificandam : cundis lacns iai publi- cum adhibenduiTj.

Ca p. VI. De libaminibus & lignis altari non idoncis.

^Cap, Vlf. Certislociscxquifira facradepor- tata fuiiic Hicfofoiymam : ccrta lignorum gcnera ad focura altaris adhibita : certam fuilic racionem fcicndi fiugcs, ccrtum mo~ dum vmi •'rcniendi , ccnoicndi , Sc dcpro- iL^iidi ad uium facrum : ceiui deniqtic laciis

CHUS,

apta fuifTc olivi gcnera.'

TRACTATUS V.

C A P. T. Qnj.bus cx animantibus facra fiercnt publica privataquc ? Qv.x vidimarum ma- jorcs,qu^ rainorcs dicercntur ? Qiiac facra mafculis , quac fcminisbcfliisficrcnc ? Ho- ftiac pro pcccacoquxcomcderencur, qu^zcre- marcntur ? Ex hoi^iis pro peccaco comcden- dis quid in alrari adoicrctur ? Qt^senam ho- fl ire fandtiorcs , qua.' minus fanifta: habcren- tur ? _ ^/

C A P. II. Libaminaquid cflcnt,quibus vi(fti- misadhibcrcntur, & quaadhibcrcncur mcn» fura ? Menfurarum capacicas Sacra quae- dam pro initiis in altaris dcdicationc ufurpa- ta, poflmodum nonuficacafuiflb,

C A P. II I. Unum duntaxat facrorum genus a crcntilibus accipicndum, a judseis apoftacis nullum. Ceicisvidimisimponcndasraanjs: a quo, quando , quo loco ? Manibus impo— ncndis pcccata confitenda. Formula confef- lionis

Ca p. IV. In facrificiis quaedam intcrdiu tan- tum, quaedam ctiam no£lu fieri licuifTc, Ra* lio hoftia? jugulandae & excipiendi fanguinis cjus. Sacrifico animum attendcndum a4 hoflisc nomen & ofFerentis In hoiocaufto majorcm animi intcntioncm adhibcndam.

Cap. V. Viaimasfand:iorcsalioloco,&alio minus ian(5las jugulandas. Varia ratio al- pcrgcndi altari variarum hof\iarum langui- ncm. Vidimarum pcllcs cujusellent ?

C AP. VI, Ratio facrificandi holocaulii fctt illius quadrupcdis , leu volucris.

C A P. VII. Ratio ma«n;andcE hoftiae pro pcccato quadrupcdis tam corncdcndaE, quani cremandae. Ubi, quando , quo igni , a quo hominc crcmarcntur quaecunque facra cre- manda forcnt ? Ut immolarctur hoUia pro pcccaco volucris ? Uc hujus fanguine aicare rcfpergcrctur ? Saccrdotcsin alcare confcen- diflcfcmpcrad dextram, ad finiflram dcf- cendiflc.

Cap. VIIT. Vafa , quibus cotfta fic hbftia pro pcccato, mcrallica ablui , fid ilia frangi opGrti.'iflc, Qaidquidcoquerctur curnfacris facrum habitum.

Ca p. 'X. Ur iiT.molarcntur hoftiaeprodcli- do ? Ut facrificarentur varia pacificorum o;enera , & qualis his panis adi-:ibciidus ? Qualis cflct fscrorum agicatio , & a quibus* fiVrct ? Qi^ialis facrificatio piimogcnicorumj dccimaran-, & Agni Pafchalis ? 'C^P. Xe Q^ae faciacomcde 'vn.- afolisfa--

6 iij

tfcrdotibus ? Qno! & ab horum uxoribu^ ,

pueris , pucllis, & domcrticiB ?' Sin^ula fa-

craquoei ad tcmpus comcdi liccrct ? Sacra

cjiioraodo dividcrGnriu- ? Cap. XI. Qua pcena mulrarcntur qui facra

coiura jtis faiq uc comcdificnt ? Capp.XII. &:XIII. Liboium & fcitoium

gcncra cjuot & cjualia eilcnt ? Qiv^bus e re-

bus conftarcnt ? Utc/Kcercntu: ? Ut faciifi-

C3.'-::nt' : ? C A P. XIV, Sacrorumali^siua voverqac fpo-

derc licuiflb. Cunda facra dcbita primo

(]UOc]uc die fcfto Hicrololymam poitanda.

Ablatis picTiioribus cocrceri qui facra dcbita

non folvcicnt. Capp. XV. XVI. & XVII. De foimulis

vcci nuncupaudi. De votorum folutione lc-

gitima. ; C A P. XVIII. & XIX. Qacenam posnacflct

cjus, qui in altari extra Saudluaiium extru- . t\o J.acrificaflret.

TRACTATUS VI.

Cap. I. Juge facrificium manc 'vcfpcriquc qua hora , quo loco , qua ratione fierct : Ai- tare novum facrifici© jugi matutino fcmper initiandum : fcmpcr in Sanduaiio pra;fto fuiffe agnos ad minimum fey.

Cav. II. Quotidictres in altaii pyrasaccen- fas ; cinercm in medio aitaii cumulatum in forraam globofam , atque adco ?omum cflc tfiictum. Qui^bus ccrimoniis cincres ex al- tari toiierentui'?

Cap I1|. Quias tencreturratio infuflSmento inccndendo : Cuiidos a tcmplo amovcndos cum incendcrctur fu/Kmcntum. Bis in die tcmpli candclabrum purgandum a iordibus , & cjus lucernasacccndcndas. Quaritum olei candelabro impcndcretur ?

Cap. IV. Sorte diljributas eflc quotidianas Sand:Ucirij operationes. Quxnam cfTet la- tio fortirionis ?

Cap. V. Pancs propofitionis quando, &: quo fnoio in jDicnfa ordinarcntur ? Quando intcr l^ccrdotcs dividercnpur ? Qiia ratione cffi- Cv?r£ntur ? Figmam corum faifTe quadrata.

Cap. VI. QuoordiHcc|uotidiana tcmpli o- pcraficrtnt? Supcrquibus facrificiis canc- rcnt Lcvita^ carmcn? Qiacnam cancrcntur carmtna ?

CA ''• VII. Extraordinatia Kalcndarum, &

Parth.itif faciificia : in his manipulus cx no-

vis frugibus in primitias Dco libandus.

,Quanta i,Iie cckbriute; $c tjuibus ccriii^o-

iiiis n^ptcrgiur ?

Ca p P. VIII. IX. & X. Pcnteebftcs, & rcli- quarum folcmnitatum ciim libamina , tum facrificia cxtraordinaria, & corum facicr*- dorum ratio.

TRACTATUS VII.

P,L E Nus efl hicTraaatnsejufmodiquac<lio- nibus, quae p2tc:fa'jiunt quarcunquc poflcac incidcrc, uctam animantcs , quamrcsinani- ma: Dco confccia!:»: tcmcraicntur , atquc t- vadcrcnt altariminus idonca;.

T RA CT ATUS VIIT.

C A p. I. Pontificcm ante folem.nitatem Ex- piationum a domo fua fcclutbm tcncri dics fcptem ,quibuscinerc vaccse lufazbis munda- retur , & excrceretur in folcmnitatcm , qi>a folias faais cperabatur. Eidcm coopcari al- tcrum Pontificcmfi foite tcmcrarctur. Stan- tc tcmplo fccundo Pontificem vigilia tblcm- nitatis jurejurandoadadlum icab harrcfi cfl^e alicnum : cundem no£le , quae cflct ad dicm Expiationum a fomno fcmper avocatum.

Oa p, II. Pontificcm ad varia foicmnicatis facra mutafle vcftes, corpus iuftrafTc ,, ma- nus & pedes lavaife in SaruSuario. Subjici- tur formulaj qua Poutifex ter in co dic ute- retur cum ad confiterida fua , faccrdotum, £c populi pcccara, tum ad placandum Dcum : ab eodem decies pronuntiatum Dei nomcn TiT^y^.ixf/^-nv ^ ad cujus prolationcm popu- lum forisprocidjflbin facicm , & ccrtocar- minc Dcum magnificaflc.

Cap. III. Dc ratione diicendi fortesduas duobus fupcr hircis illis, quorum unus im- molabatur Domino, altcr cmittcbactir. Be coccino ad ambos hircos alligando. Hircus cmifTarius quomodo abduccretur in folitudi- nem ? Quid illo tandemfierct ? A Pontifice hacdiealiquid dc Lcgc pr^lcd:um populo, & pofthic cximias qi^afdam fufas cflc Deo prcccs.

C A P. IV. Qoo ordinc ea die fiercnt cundia! facrorum cpcrationcs ?

Cap. V. Duos illos hircos fpccie, ftatara, prctio parcs intcr fc fuiflc.

TRACT ATUS J X.

H o c Tradatutoto difpmatur de ncfafto fa- crori:m abufti, ac dc raiionc criminis cjus c^^piaudi.

JRACTATUS I.

TRACTATUS I

DE

DOMO SELECTA,

SEU

BE

F IGV RA ET

adificij Tembli.

F O RMA

CAPUT PRIMUM.

ARTrc. I.

Rj^CEPTUM eft* jubcns , ut Deo * tem- Prxceptum plum efficiatur , in quo immolentur viclim^ jpj^^^j^y^^^^^^ & tcr in anno dies fefti celebrentur ; Scri - ccmr , m ptumeftcnim, Facientque mihi Smi^(^arium,^'^^^P'^^^^ _ Ac in Legequidcm defcriptamhabemusra- latur. tionem ejus tabcrnaculi , quod fecTt magifter ille nofter Exo.zs. s. Moy fes : vcrum id fuit duntaxat ad tempus^fic , ut fcriptum lcgitur, Neque enim ufque in frdfens tempus^ &c. Deutw.^,

II.

Ut ccrram fandam ingrefli fuerant, tabernaculum iilud jabe

rna-

Art. I.

JVhem. Vulgo affirmati- j cibus V^HDD n^^ S^^l *1"^^ ^^" vam appellatur. ,• j J "^ . ^ ' .'

- ~ ^'^- lis ad vciDum interpretari , funt cem-

Toi>t,*,Kt<^ Ajr c j t ^*s aa vciuuin inci:rprccari , lunc

•Lefnpium, Aalienincandumtemplum ^, , r / r ■

Hr>Kr/»j n,-^r«;r^.,Al L L- ^ p um,oomusleu sdes,iacrarium.

xteDr^ipiomiicuetribushisutuntur vo- I *^ * '

culuMoy- fis fuiflb collccatum Schilunte , douec terra fan(fla ca - pereturjin- de multas multislocis sedesDcmi- no cxtru- ^as eilc. Dcniquc tcmplu Sa- Jomonisa:- diiicatum.

IIT.

Poft xdifi- catu Salo- jnonis tem- plum ncc faciificium alibi , irec temp!u fic- ri licuiile. 1. Par.ii. 1

1 TractatusI.

*GaIgaHs collocarunt,ibiquc reliquerunt annos decem& quatuor dum terram caperent ^ diftribiierent. Indc ad •^ Silo profedi ^dem e lapide xdificarunt, quam explica- tis fuperne tabcrnaculi tapctibus operuerunt : tefto enim caruit. Hxc inurbe Silo ftctit ardesnovem annis & fexa- ginta&trecentis. Hac ^dcpoftmortuum * Eli difturbata venerunt * Nobam , &: ibi Sanduarium cxtruxerunt. Id poft Samuelis obitum cum efletdifturbatum,Sanduarium eft *Gabaonexdificatum aliud. Etfecundumhocdemum cxtrudum eft templum illud * pcrpetuum. Ac poftrema quidem duo Sanduaria Nob*e &: Gabaonis annis feptcm &:quinquaginta fteterujit.

Ut templum fuit Hierofolymis ^dificatumjinterdidum erat , ne ullo in loco alio aut sedes Domino , aut facrificium ficjret. Jam templumperpetuumnifi Hicrofolymis , &: in ^ino monte Morianufquam omnino cfTe potuit. Nimirum hiceftillc mons de quo fcriptum legitur, Dixitque David: hdc efi domus Dei^ & hoc altare in holocaujlum ifraet ^ & alio loGo, Haic recjuies mea in feculum fecuU,

II. Galgdts^ Idcm lioc legitur apud Mifnam trad. Zcbachim cap. 14. art. j. €. 7. Ifraclitas in terram fandtam ingrel- fos primiim tabernaculum dcferti erexif fe Galgalis, tum acdcm h lapide ardificaffc Schilunte , quaeeadem vulgo Siio voca" tur: inde verbtemplum cxtruxifTc Nobae & Gabaonc, Immo vero poft diflributa terram fandtam tabcrnaculum cilc cre- ^um Schilunte hisipfis vcrbisfcriptum iegitur Jof, 18 . v. 1. Congregatic^ne funt omncsfilijlfraelin- Siloy ibiquejixerunt tabcrnaculum tefiimonij i &ic

Silo, Silo fuit urbs Tribus Ephraim,

"Bli Summum Saccrdotem.

NgL^. Dchacurbe commemoratur i. Rcg, c.22. ubi vocatur civitas facerdotu.

Gahaone. Urbs ifla vulgo Gaba, feu Gabaa vocatur : non cil autcm ca Gaba, qua: commcmoratur Judic^. quam for- tito poflidcbac Tnbus Bcnjamin, ubi vi- delicct aica focdcris fubftitit nunqaam : efl vero Gaba illa altcra , de qua 1. Reg. c. 7.V. r. Ec z. Rcg. c. ^. y. 3. & 4. ^uo

fsnflatafuitarcadcBcthfsmitis, utfcri- ptum legitur i. Rcg. 6. fcd pofterior ha:c cadcm vocatur Jof. ij. v.«?. Baala , iteiii & Cariath-iarim: tum ibidcm v. 6o.vo- catur Cariath-Baal , itcmque Cariath- iarim. Sic igitur & locis pauloante lau- datisappellatur Cariath-iarim , & alio nomine Gaba. Ncmpe fuic urbs illa iu clivo fita , ex quo fiebat , uc pars ejus fu- pcrior , quae fortaflis arx erat , Gaba no- minarcturi quippc quas vox Hebraica collcm feu locum praccelfum atque cmi- nentem fonat. In hac urbis fuperiori par- te habitabat Abiaadab , ad qucm arcam de Bethfamitis reportarunt incola; Ca- riaih-iarim. Atquc hanc iflius nominis rationcm jam antc me flriftim attigic cruditiffimus F. Vatablus , ut viderc li- cet in ejus annocationibus 1. Reg. cap. 6» ad vcrfum tertium.

Perpetuu??t. Sic tcmplum Salomonis vocant Scriptorcs Jud3ci,cuiquidcm tcm- plo tribuunt pcrpctuitatcm, npn quod rn sccrnam lUcc dcbucxat, fcd <ju6d hoc

1

DB ^DIFICTO TeMPLI. 3

Ac Salomonis quidem * a:dificium in libro Rcgum aperte ^J- dcfcriptum eft. Nam apud Ezcchiclem omnino fcriptum ^m cempkl eftilIud,forcut aliquando templum aliud aedificetur : fed aEdificamnc ejus ratio plane dcfinita atquc explicata non eft. Cum igi- ^^^.^^j^qs^^ tur Efdr^ tempore fecundum sedificarent templum, tum ad scdificium Salomonis fefe direxerunt^dificium, atquc etiam ad ea,qu2e ^^J^^^*^^* planius funt apud Ezechielcm de tcmplo futuro explicata. xifTc.

Hxc igitur in sedificio templi pociffima funt : primo fit . J* Sm6tHm\ deinde San^um San^orum isiwtc SanBum vcftibu- J^ ^}^^ him eftc neccfte eft : hsec tria fimul * templum vocatur. piumdka- Tum huic templo circundatur ctiam paries alius. Is a tem- ^"^ * plo tantundem fpatij diffitus eft, quantum indefcrto atrij Qdd a- tapctia diftabant a tabernaculo. Ac pariete ifto quidquid eft tnum ? circundatum, quoniam fpcciem habet ejusatrij, quodad q^^ 5^^ tabernaculum foedcris erat , atrium dicitur. Wxz igitur crarium ? omnia fimul Sacrarium nominatur.

Hoc Sacrarium multis &: variis rcbus inftruendum : altari v i. ad holocauftum &: reliqua facrificia facicnda: * colle per ^^jburrc^ quem adaltare afccndatur, quem collcm ante vcftibulum businftrue- ad mcridiem oportet fitum efle : * labro bafi fulto, exquo *^^^^^ ^^^'^ ' faccrdotes opcraturi manus * confecrent&: pcdcs. Hujus fitus eft inter veftibulum dc altare verfus meridiem ad fi- niftram introcuntis in * Sacrarium: rurfus altari, in quo odores inccndantur: candelabro: menfaquc: qux tria po- ftrcma pofita funt in Sanfto ante Sandum Sandorum.

Candelabrum erit in auftrali parte fitum ad finiftram vir.

In acrio

fcmel ^dificato porro nufquam aliud

Domino excitare liccbat.

I V. Mdificium. liludi videlicct quod

Deo dedicavic.

V. Terrjflum, Nonnunquam tamen ver-

bo templi Sandlum & Sandum Sando-

rum duntaxat incelligi vol.unt ,uc videre

licetc. ff.hujusTrad. art, 4. item &

alibi, Qainetiam viderc licet templum

Lfibro hitfi. Sic apud veteres Chriftia- nos frccjuens erat ufus fontium fcu can- tharorum antc Ecclefiam manibusjoribus lavandis. VideEufebium Pamphili hift. lib.iQ. c 4. Fontibusante Ecclefiam fitis jam diu fucccflic vas aqu^ luftralis, quod ad veftibuluni ferc ponitur.

Confecrenf. Id eft lavent. Namque manus lautas Hebraci manus confecratas

vocari foiam partemeam, qu« Sani5lum vocant, & ex concrario illaucsc manas

nuncupatur.

VI. Colle, perqHem. Nam gradibus ad alcare afccndere nefas erat : fed de hac re plane difputabiturart. 17. hujus capitis.

vocantur manus communes in Evange- lio. Marc. 7. i,

Sacrarium. Sacrarium cnim fuperiori articulo dicitur comprchcndere atriura.

A ij

4 Tractatus I.

conmtutos introeuntis^ &: ad dexcram menfa, cui^panis propofitio-

fuifie va- - . * »_ i

iios tcrmi-

nis imponacur: atque hxc duo excra -Sandum Sanftorum ftos. itcm ad latus eius fica {'unci&altare fuffimentorumitemeftcx- cikr^con- ^^'^ SandumSanctoruminter h^cduo interjedum. Jamia flrudas attio varij confticuuntur termini : huc ufque Ifraelitis : huc fuifle. ufque faGerdotibus. Tum in eodematrioadreliquos tem- pli ufus conftruuntur aedes mulcse , quarum una quxquc ConcUve nominatur. VIII. Tempkim&cejus atrium magnis e lapidibus excruuncur. tempium Q'I9^ li lapidcs dciint ex lacenbuScxdificantur. Acquihu- conftiui cx jus xdificij lapidcs in * monce iiedis prxcidere non licet; ubmamTjii ^^^ foris cxfos ac politos oporcec adxdificiumafFerri: Scri- crcdeictui ? ptum cft cmm ^ Lapides grandes, Upidespretiofosinfimdamen» ^i^d^T^'' ^^^ temfli : &: alibi, Er malleus & fecuris & omne ferramen- tum non fmt audita in domo cum /cdifcaretur' IX; Ad a:dificium tcmpli nihiladhibeturligni^quod quidcm

hoc" a-difi- emineat ; fed aut e lapids conficitur totum , aut e lacere ac cio cxclu- calce : Neque in atrio fiunt ufquam cxedr^e e ligno; fed fum. ^gj ^ lapide, vel e latere.

^ ^' , Jam acrij pavimentum totum lapidibus fternitur pretio*

torunThpi! fi^* Etpavimento in ifto fi quis lapis a reliquis fic divulfus

«iibus iin- pro temerato habetur, tametfi fuoloco permanfit, fiqui-

p""cio/l"^^^^ dem eft a reliquis disjundus : Nec licct , ut in eo infiftac

Saccrdos dum facit ad aram ufque dum folo rurfus inha:-

reat.

Tcm^iu Atqueid laudabile inprimis eft a^dificiumtemplipro fa-

fuiflc pro cuItateEccIcfix munireatqueextoUere. Huc enim fpcftac

facuhsii - jj quod fcriptum videmus, Et fuhlimaret domum Dei noflrL

bus dcco- ,t^ . ^ ' r \ \ o r r '

randum. laem cciam pro rei racultace decorare, & totum , li heri ^- E/^rA^. potcft, auro obducerc, ^ magnificis operibus exornare, ^ rcaum eft.

VII. Tttnis profofifionis» Panis propofi-

tionis Hcbraice Q>j£j|-| QH 7 P^^'"^ vocacur , quod ad vcibum clt , panis fa-

cierum.]a.m cui Hcbraeis Q^^tjn DH / panis facicium dicatur, rationcm reddit noftcrhic ScriptorTra(!>.;.dc Sacrificiis jugibus & cxtraordinanis cap, j. art. 9» ycrum idcm i), Paral.c. ^..Y.13. & c. 15-

v.25>.clicitur D^^^Dn Otlh ^^^^* panis difpcfitienis > Icu mavis , pro^O" fitionis , quod quidcm vuJgato Intcr- prcti magis complacitum eft ^undc fcm- pcr vertit panem , fcu panes prepofittO" nis,

VIII. Monte s.dis. De monte aedis fo- flea copios^ cxplicabitur.

de-£dificioTempli. y

Non sedificacur tcmplum de node. Nam quod in Legc xii. fcriptum eft^ Igitur die qua crc6tum ejl tabemaculum y idin- ^^^' ^ dicac interdiu quidcm excrucndum cfle , nodu non icem. Qainam Ergo in hoc ^dificio laboratur ab aurora nafccncc ad ex- f^J^v^bant orca fidera. Acque in templo fundando acquc excruendo ciumpQotJ omnesdcbcncadjuvare tumopcracumopibus, viri&mu- tempoie lieresicidem ,uc in Sacrario dcferci adornando fadum eft. ba^inT^' Verum camen e ludo * pueri non cvocancur ad hoc ^difi- cium : nec verb uUus ob hoc asdificium promovcndum dies fellus in laborcmimpenditur.

Omninopra^ter lapides nihilcft ex*quo conftruatur al- '^uu tare. Quod autem in legeeft, Altare detcrra facietis mihi^ ^^'^^ ' ^°* hujus fcntencia eft, ut alcare inhxreac in cerra folida, ut AUarequo- ne fuper fornicibuS;, auc cerrx cavcrnis ^dificecur. Quod ^^^p"^*^^^3 aucem in Legc dicicur, .^u^od ^ lapideum altare , id audi- ftitui ex tione accepimus nonefle arbirnj noftri, fed necefficatis. ^^H'bus.

Ihid.

zj.

Qm lapis eft vel ica leviter incifus, ut fi per eum lic, tan- xi v. quampcr cultrum illumquo jugulancuranimances, dedu- Lapidcsin- cacur unguis, offendac ifta lapidis incifione, lapis hic vi- op^^Jrccre tiofus eric ad exrruendum colIem&:altare , quiafcripcum^'^"^ ^^^r- eft, De lapidibus imegris Jidifcabis altare Domini, Porrola- excifosf^^'^ pides alcaris eliciantur e terra virgine neceife eft : cerra Deut.17,6. videliccc fodiacur ufque dum perveniacur ad folum id quod fatis nofcitur Sl omni cultu fcmper, & asdificio va- cafle, ex quo demum folo lapides extrahuncur : extrahuncur eciam ad hoc ipfum ardificium e * mari magno. Atque lapides illi quoque qui adhibentur ad tcmpli xdificium&: atrij5 illi eciam incegri finc oporcct. Atriorum igitur 5c tempU lapides fi forte infrafti feu ^V»

XII. E ludo pueri noneiocantur. Jucl«i f intemplo exornandoj ut finequo omni-

qujdcm dc Moraicse LCi^is oircivatione j no cuhus Dei nul]us cft.

ficcxiftimant , tot illorum piaeceptorum I XIII. Bx quoconfiruaturaltare. Idera

ajiud alio Jonge fupcrius, gravius , ac | decrctum traditur a SyJveftro primo de

fan(^iuscirc: vcrum cnim inftitucre puc- i aris Ciiriftianorum.

ros ad dodlxinam Legls cun6lis fine con- J XIV. E mari magno. Vulgo mare Me-

ditcrraricum dicitur : verum cnim Jud^i qualcmciancjue aquarum congrcgationem mare nommant, Itaque cundorum Ja-

trovcrfiaantcponendum : Itaque dcccr- nunt lios ncc ad aedificandum templum a ftudio Lcgis avocandos , .'icct ahoquin omncsomnium setatum adjuvaredebcanc ^, cuum & ftagnorum comparationt tnar-e.

A iij

6 TractatusI»

incifl fintjVitiofi fuerinr, ac ne redimi quidcm in alium ufum

potaerinc : fed eos oportecfepoficos ac condicos habeamus.

Quemcunquelapidemferrum tecigit, is etiamfi integer ac-

que ilUbatus fit , tamen non cft idoneus , qui adhibeatur au t

Jixod. lo, ad altarisautad^collissedificium : Scripcum eft enim, Si

^s* enim levaveris cultrum fuper eo ^ folluetm. Si quis igicur la-

pidem ferro tadum alcaris adhibuiflxc sedificio, aut colhs

cjus, verberibus multarecur , quoniam fcripcum legitur,

ihU, Non ddifcahis illud de feciis lapidihus. Porro qui lapidem

concaminatumadhibeat,is * juflfum violat.

XVI. Si lapidum ahquis poftca quam altaris auc colhs cjus asdi - ficio adhiberetur vel crcna vitiatus fic , vel fcrro tadus , tc- mcratus fit ille folus : rehquum enim a^dificij caftum & intc- grum erit. Singuhsannisaharebisdcalbatur, femeladfo- lemnitatem Pafchae, & ad * Tabernaculorum folemnitatem iterum : quod quidem alcari tcdorium inducitur mappa, non truUa ferrea, qux fi quem altaris lapidem contingeret , temeraretutique.

XVII. Gradus ad akare fierincfas eft , quia fcriptum legitur, 7^n Txod, 2 0. afcendes per gradus ad altare meum. Itaque ad.mcridicm ai- ^6- taris conftruitur agger, quifenfim ad tcrram defcendat ab

altaris faftigio. Hic nimirum agger cft , qui collis appclla-

^ur. Si quis igitur gradibus afccnderct ad alcare , is verbcri-

bus mulcarecur : & qui damni dandi caufa vel unum ex alca-

ri , auc ex quacunque cempli parce lapidcm eruac , aut ctiam

ahquo e loco , qui vcftibulum inter & altarc tcmpli fic : Scri-

ptum eft cnim, Bifsifate aras eorum , &c. Non facietis ita

Domino Beo vefro.

xviii. Candelabrum & cius utenfiha; itemque menfa cum uten-

Uccnfiiia fihbus quoquc fuis , & altare fuffimentorum , cctcraquc rei

I^"arcVuffi. divin^ inftrumcnta metallo dcbent exaliquo fieri. Quaefi

mcntorum fint c lignojofiTc , lapidc , vitrovc fada,vitiofafint.

c mctallo

fuifle, Mcditerrancum vocant mare magnum.

XV. ^d collis Adificium. Hujus videli- cct coUis quo ad alcare alccnditur.

lujfum vioUt. Vulgbpraeceptumaiifir- mativum appellatur.

yiyi.Tisihernaculorumfolemnitatem.E(^ \ tavi. hoc veibum ip» fanc gcuerale , adjungi- i

turcjueomnino omni folcmnitatiiat cum fic , ut hoc loco ponitur fine adjun<5lo Judaeis eft folcmnitasTabernaculorum, quod cgo , quoniam in Lcxicis minus icpcrire licct , hic aniiotaadum cflc pu*

DE-^DIFICIoTfeMPLl. 7

QuodfifitEGclefia pauper 5 idfalcem efficiet , uthaccin- X'X. ftrumentafinteftamno. Rurfus Ecclefiafiditecur , ex auro h^cconficiet. Crateres eciam, verua,pal;]e quoque altaris holocaufti , atque etiam menfur^e fiunc ex auro , fi tamen publica res patitur. Qui,n eciam atrij porta: inauracas funt , fi facultates finunt.

Vafa templi univerfa oportet ab initio ad Dei cultum de- XX. ftinentur &: apparentur. Vas igitur aliquod in ufum privati hominis aptatum omnino ad divinum minifterium non adhi- betur. Quacvero vafa funt adcuicumdivinum deftinata, his,antequam facris adhibeancur,ut utaturhomo conceirum eft : fecus autempoftea quainadhiberi coepta funt. Q.uila- pides aut trabes a principio funt excifi in sedificium Synago- gse, adardificiumtempli non adhibentur.

A

CAPUT SECUNDUM.

L T A R I s ratio per quam accurate defcripta eft. Si- Art. i. tus ejus mutatur nunquam , quia fcriptnm legitur ;, Et ^^""<^^^^

mutatum

hoc altare in holocaufium Ifrael, Atque ubi loci ficum eft tcm- ciic ricum plum^ibidemfuit etiamligatuslfaacus ille Patriarchano- ^^^^J^^s. fter :namfcripcumhabemus , l^olle filium tuum unigenitum ^ ^^***^^- quem diligis^ ifancum , ^ vade in ^terram Moria v Atque in Pa- ^^^ J^ ^ rahpomenis fcriptum videmus , Bt ca^vitSalomon ddificare do- ^^ va,raL -, mum Domini in lerufalem in monte Moria , qui demonfiratusfue- r- rat Davidpatrieja^in loco , quem faraverat David in area Or- nan lehufd,

Atque id quidem omnes a patribus auditum habemuSp ii. quo loco eft a Davide &: Salomone extrudum altare in area ^*^;:!^]?^^^^^^ Urnanis Jeouisei^m eodem&ab ^ Abrahamo ^dincatum in code lo- effealtare illud, inquofiliumheavit Ifaacum. In eodem co,quoA- cciam altare ^dincavit Noa egrellus exarca. Porro ineodc fiiiuifaaci

Art. I. '\T Ade in terram Moria. Val- i quod Rex David in arca Oriianis Jcbu V gatas Interpics reddidit /■» - • • • • ^ _ _

urram viJtGnts.

II. ^brahamo, Jofephus Hiftoricus An-

tiq. Ju,4. 1«7. c.io.iocutusdefaciificio,

ixi pcfliientiae dcprecaodxcaura Dco fe- ,, cciat, hsEc addit vciba. Erat autcm ,, is locus in qacm oiim Abrahamus ii- jy, lium ,. Ht hoiocaumata faccict; addii-

S TractatusL

facii^care rcm divinam fecere Cainus & Abel , ^ ante iftos etiam pri- ^^^^ mus homo , itatim atque a Deo crcatus erat : qum ctiam ni

eodem ipfe ioco creatus : Iiinc illud fapientum , FaUus ejl homo ex iffo fuA expiationis loco, ^^^' Altaris igitur dimeniio eft accurate definita : tum figuram

ejus alius ab alio compertam habemus. Jam quod fecerunt altarereducesa captivitate,id eratad fimilitudinem ejus , quodpoftrcmo futurum eft, altaris : cujus quidem dimen- fioni niiiii neque addendum , neque detrahendum eft. IV. Ex captivitate cum reUquis Judseis ires una vates afcendc-

rant : quorum ab uno altaris xdificandi locus eft demonftra- tus: defignavit ejus dimenfiones altcr: tertius id edocuit , altari iniftoquselibet facrificia fieri licere, ut etiam tem- ,y plum^dificatumnondumeflet. Altituaine Q^ Moyfcs , Salomo 5 &: rcduces e captivitate fecerunt dim^^^^futire ^^'^^^i^^&^qnod ofimfuturum eft, eorumquodque dccem in tempio crat cubitotum altitudine ^ quse eadem altitudo erit &: ejus priori,qua q^od dcmuni futurum eft. Quod autem in Lege eft, Et riori. ^^^^ cuhitos tu dtitudine , idde locoduntaxatintelligcndum Ex*i iT I ^^ ^^ ' ^^ facra ftruebantur. Jam quod fecerunt altare re- duccs e caprivitatc ( cujus ad fimi!itudinem futurum eft id quoddeincepscxtructur) id&in longitudinem & in lati- VI. tudinem patebat duos & triginta cubitos. QuofHam Jamquicrantin altarisalcitudine cubiti deccm, eorum bitos^fiiflb ^^) e^palmisquinquc, alijconftabante palmisfcx: verum communcs iu rcliquo tcmpli asdificio ''' cundi eubiti conftabant e pal- quo^fdTy.' ^-^ ^^^ • omninoque altare cotum odo & quinquagintapal- cros e pai- mos alcum erat.

"^'^j^ Hasc igitur crat menfura altaris & forma. Erigebatur

Foima & quinque palmos in altitudinem , & undique ficbat rctradio

quinqufl

.,, xerat , & ciim jamjam jugulandus ,, plumibi cxaedificari : quam cjusvocc „ cfletpuer, arics repenteaftans altari L, E)eus in futurum ratam cflTe voluit :

„ mox cnim Prophcta ad cum miflb illic ,, tcmplum cxtruendum pra:dixit a filio. VI. E paltnis quwque, Omninoduocu- biti in altari conftabant e palmisquin- quc : unus inbafl, 5: altcr in cornibus.

,, apparucrat , qui pueri vice fuerat ma- „ ftatus , utjamantG fcripfimus, David ,, aucem ciim animadvcrtiflct fc cxau- 3, ditum , & gratumfuifle lacrificium , ,, dccrcvit totum illum locum altare u- ,1 nivcrfi populi appcl!arc,& Dco tcm- ' CunHi cubiti confiabant. Ncmpe

DE -/E D I F I CIO TeMP LT. 9

quinquepalmorum: hxcerac alcaris bafis. Icaque deinceps %«fa alta^ lacicudo alcaris erac crigincacubicorum cum duobus palmis que^efusdr. quaquaverfus. Deinde erigebacur eciam criginca palmos^rur- mcnfiones fumquefiebac recradio quinquepalmorum: hic erac alcaris '^^^^^^^"V gyrus. 1 um eciam auoaevigniti palmos m alcicudmem exci- fueriu: ? tabacur, hic erac * locus ftrudionis, qui paccbac quaquaverfus quacuor palmos ,.&: cubicos duodecriginca. Poft aucem quam hos duodeviginci palmos eredlum erac ^ concrahebacur eciam in angulis : nimirum excicabacur in unoquoque alcaris anguio veluci cornuquoddam ex ^dificio quadrato Sd' eodem cavo. Ec horum quacuor cornuumalcari circundacorum quodque hinc &c inde cubicum occupabac: ibidem circunquaque rehn- quebacur facerdotibus fpatij cancundem , in quo pedes pone- rcnc. Icaquelocus ille inquofacraflruebancur omnino qua- tuor palmos^ &C quacuor fupra viginci cubitos in longicudinem dc in lacicudinem pacebac.

Erac cujufque eornu alcicudo palmorum quinque : qua- vili. drum vero cujufque cornu quaquaverfus * cubitumpacebat. Jamharcquacuor cornuaerantincuscava. Eclocus flruftionis palmos duodeviginci alcus erac. Icaque alcaris alcicudo media erac infra fummum gyrum palmos fex.

Erac aucem alcari ad dimidiam parcem filum coccineum ixr circondacum , quod * fuperiorem f anguinem difcernerec ab inferiori. Icaque alcare cocum a cerra ufque ad locum flrudio- nis alcum erac cubicos novem uno palmo minus.

Bafis alcaris non erat in laceribus quatuor ex arquo duda, fi- ^- cut erat gyrus : erac enim bafis lacus fepcencrionale cocum x- quabilicerdudum: paricer &:lacus quod fpedabac occiden- tem : fed admeridiemunius cubitifpacium erat exefum, Sc tancundem ad oriencem ica, uc medius incer meridiem 5c oriencem angulus bafi prorfus eflec vacuus.

In angulo qui erac incermedius occidenci &: meridiei fora- ^^- mina eranc duo cenuiffimarum inflar narium. Nimirum hxc

cunfti cubiti erant facri qai conftabant e conftantcm.

palmisfex : Soli illiduo in altarisbafi 5i IX. Superiorem fanguinem. Sanguisqua-

cornibus erant cubiti communes qui con- drupcdis hoftise pro peccato, itcm & ian-

ftabant e palmis quinquc. guis holocaufti volucris afpergcbatur al-

Vll, LocHsfiruitionis. C^oo videUcct lo- tari fupra filum coccineum : reliquarum

co facra ftruebantur. verb vitSimarum fanguis afpergcbatur

,VIII. Cubitum j^AUbat. E fex palmis j aitari infia filum coccincum.

B

a

10 T R A C T A T U S I.

illa funt , qux Sitin appellantur, pcr quse multiplex facrificio-

rum fanguis ab altari defcendebac, ifque ad eundem angulum

in fubjeda foffa confundebatur, unde permeabat ad corren-

temCedron.

XII. Ad eundem angulum erat in pavimento locus cavus , qui

cubiciimunum quaquaverfus patebat. Isoperiebatur tabula

in qua * annulus inerat ; hac defcendebant qui fubjedam fof-

fam purgarent.

xiii. Admeridiemaltariserata^dificatus collis. Isinlongitudi-

Ddciipcio ^Q^ patcbat duos &c tri^inta cubitos , &: fedecim m latitudi*

fio collis , nem :nempeoccupabacm tcrra^iololpatmmtrigmtacubico-

per qucni rum ad altaiis latus : tumeciamfuprabafim fpatium * unius

^cendeba- cubiti proccdcbat : procedcbat & alccrius cubiti fpatiam fu-

tur. pra gyrum: attamen paululum inane incer collem & alcare in-

tercedebac eb , uc viftimarum membra in alcare projiceren-

tur. Jam collis ifte erac alcicudine novem cubicorum minus

fexcance: pcrcinebac enimadeumalcaris locum, quo facra

ftruebancur.

xiy. Prsecerea aucem ex eo colle prodibanc duo parvi ponciculi,

quafacerdocesalcare circuicuri irenc ad gyrum&bafim: hi

diftabancab alcari ^cranfverfum unguem. Ad occidencem

collis erac quadracum unius cubici cavum , quod Gem dice-

bacur, In hoc hoftise pro peccaco volucres , quas viciac^e fuif-

fenc , condebancur ufque dum illarum * figura mucarecur, &:

tum demum io;ni confumebancur.

CoiH ifti Eranc eciam ad occidencem collis menfaf duse:una e marmo-

fuifleaftiu- rc ;, & cx argciico alcera. In iila vidimarum ordinabancur

larduas."* nicmbra: in hac apra rei divinx vafa eranc difpofica.

XVI. Ii^ alcari nihil cavum •, fed velud columna cocum incus

fohdumerat. Etenim congerebantur lapides magni, parvi

XII. ^nnulfts inerAt. Qoo vidclicct col- 1 Sciiptor,& cundiadeoHcbrsEi fi vclmi- leretur. niiTiijm fpatium fignificari velint,n-anfla-

XIII. Vnius cuhitiprceedebat : procede- tis pcr fimilirudincni vcrbis , plenum pi^ batj^c. Uterqac proccflionis cubuus fuit lum dicunt: idipfum Latini tranpverfump palmorum quinquc tanium. Nanique hu- i vcl, latum unguem» Atqui tranflatio ciim

justantum ipatij fuit il!a retradtio , quar ciim (upra bafim, tum ctiam (upra gyrum fiebatjUt vidcre licetarc. 7. hujus capitis. XIV, 7'ranfverfum unguem, Quemad- woduni hoc loco , iic ubiquc noilcr iiic

ea dcbcac cfie , qua: clanorcm faciat rcm , ad Latinorum mc coniuctudincm lcqui putavi fatius cCCe.

Figura mutaretur. A corruptionc vide- liccc & ^ucrcdinc.

I

DE -^DIFICIO TeMPLI. II

^ in formam , qu^ menfuram alcaris caperet : tum vero dilu- cacalx, atquepix,&plumbum quoque liquefadum infun- debatur ufque dum altare exurgeret ad modum prxfcriptum. Ac enim ad angulum meridiei 6c orienti intermcdiuni m Iianc altaris molem fruftum inferebatur aliquod ligni vel lapidis ad menfuramfuprapri^efcriptam, Eademrationeunicuiquecor- nu lignum inferebatur interca dum perficiebatur totum xdi- ficium : tum de xdificio inferta corpora detrahebantur ita , ut angulus inter meridiem & orientem intermedms fine bafi re- manerec , atque cornua forent intus vacua.

Atque in altaris ratione quatuor cornua, bafis,&:figuraqua- xvii. drataomninorequiruncur fic, utfiquodaltarefine cornibus, finebafi, finecolle fuerit, itemfinonquadracafucritejusfi- guraj fit vitiofum : in his enim ponitur altaris ratio. Longitu- dinis autemmenfura^^ latitudinis, itemquealtitudinis non icarequiritur , dummodononminus ^quam cubitum unum patcat in longit udinem &c laticudinem, nec occupet alticudo minus , quamcubicos cres, quancumvidelicecfpacijoccupa- bac^Iocusftrudlionis inalcari deferti.

Si ex sedificio alcaris demolicio faftafirpro magnicudine xvill. palmi , vitiofum cric : fin minus , nihil oberic ; fi camen in a:di- ficio reliquo nullus omnino lapis delibacus remaneac.

CAPUT TERTIUM.

DE candelabri figura acque forma explicacum aLege eft. ^^*^» ^- Erancigicur in candelabri fcapo quacuor fcyphi, duo globuli, &floresduo: Scripcumenimlegimus, Inipfo autem ^-^^^' ^^* re6fe ermt quamorfcjphi in nucis modum , fpheruUque per fingulos fimuL&lilia, Prseccrca flos erac ccrcius paulb fupra candelabri fcapum. Nam fcripcum videmus , Tam medius fiipes quam cun- ■^'«w. 8. 4» Baqu^^ &c.

Candelabropedcserantcres: &gIobuIieciam creserancin candeiabri candclabri fcapo, ex quo fex cxcedebanc calami fcu rami hinc ^o^"^^ po" acque hinccrcs. In corum fingulis eranc crcs fcyphi, globulus matal:

XVI. In formftm. Ligneam videhcet ex 1 XVII. Lochs firuBionis . Quo vidclicet afleribus compadam, •*■ aharis loco facra ftrucbantur.

Bij

cx materiae va-

II Tractatus L

fieratcpen- unus , & flos unus. Illi verbomncs fpecicmrefercbant amvg- ^^^* dalarum^ utfuntamygdalx cum adolefcunt. ^^^ Sic omnino fcyphi func omncs viginci duo , flores novem, & undecim globuli , qux omnia dependent alia ab aliis ; uc fi vci unum dehifce quadraginta duobusornamcntum defidere- tur, rehquorumufumprohibcat. j y^ Atque h^c tum erat candelabri forma cum ex auro ficrer.

Nam in ceceris metallorum generibus nulli fiebanc fcyphi, nulh globuh, nullique flores. Et quod eft ex auro candela- brum, in id tocum &: lucernas ejus talencum impendicur* Icem totum eric fohdum, & opus continuacum. In ccceris aucemmccallorumgeneribus depondere curaeftnulla. Jam fi cavum fueric candciabrum , fic tamen fatis idoneum. v. Ex fcrutis autem fit nunquam , five ex auro fit, fivc reliquo-

rum metallorum ex aliquo. V I. Forcipes, trulte, atque vafaolearianoncrant ex illo auri T.xod. is, talento: namdecandelabroprxfcribitur, Facles & candela- 3i' hrumdu6iile de auromundttfimo : tum rurfus prasfcribitur , Et

jorctfes ejm & trullas ejus facies de auro punjjimo : Verum m pra^Icribendis luccrnis non dicicur, Luccrnas ejus de auro puriflimo,eare, quiahx ipfo candelabro inhasrcntes exeo* dem atque illud talento auri eranc. VII. Candelabrihujusfepcemcalamirequiruncur alius ab aho: &fepcemejuslucernxicem ahaab aharequiruncur : nec ad hanc remquidquamincereftjucrumfuericcx auro candela- brum, an ex alio metalli gcnere. Jam lucernas calamis in- lia^rent omnes. Yiil. Sex lucern^ qua^ fex calamis e candelabro excedentibus inha^rent , ill^e func omnes ad unam hanc converfas lucer- nam, qux in medio candelabri calamo inha^reac. Ifta vero niedia lucerna fpedat ad Sandum Sandorum. Ha^c eft ca qux lucerna occidcntis dicicur. JX. Scyphi confimiles eranc poculorum Alexandrinorum , quar

orcpaculo, fundofuncangufto. Globuli pomorumeranc fi- milcs ^ Ceretha!orum,qua^funcicaIongula, ucovum,cujus • cxtrema duo lata funt ambo. Flores autem tales crant^quales

IX. C^-etkaorkm. Vox ifta Hcbraica 1 cris Ezcch: ijr. v. i^. Sophon. i.v. j. & CD^niJ^ aepiusoccurrit in Littcris fa- in namcio fingulari^f^'^^^- ^^^' ^'-^

DE ^DIFICIO TeMPLI. I3

funt in columnis , qui flores referunt quandam quafi lancem, cujus ora foris convolvicur.

Omnino candelabrum palmos duodeviginti altum erat. ^- Pedesigitur & flosprimusoccUpabant palmos tres: indelas- vitas erat duorum palmorum : palmus fequens continebat fcy- phum, globulum,&: floremj rurfufque palmi duo Iseves erant: confequebatur inde globulus uniuspalmi, ex quo procede- bantcalamiduo, unus hinc, &c illinc alter , qui cxtoUendo producebantur afl altitudinem ipfius candelabri : fuper his c- rat licvitas unius palmi, & unius etiam palmi globulus, ex quo ;

rurfus procedebant duo calami , unus hinc , 6^ illinc altet;, qui ad candelabri pcr cinebant altitudinem : poft eciam erat unius palmi la^vitas , &c unius palmi globulus , ex quo rurfum exce- debant calami duo , unus hinc , &: illinc alcer , qui itidem afiTe- quebantur altitudinem candelabri : fuper his erat duorum palmorum tevitas : reftabat igicur fpatium trium palmorum, inquoerantfcyphitres, &:globulus unus , unufque flos.

Ance candelabrum lapis crat poficus, in quo tres inerant xr. gradus. Ineolapideinfiftebacfaccrdos , qui lucernasemun- . daret ac componeret rineodem facerdos ille vafa olearia;, for- cipes^djTtrullas candclabri reponebat inlucernis emundan- dis ac componendis.

Menfa^ longitudo palmorum crat duodecim , &: fex palmo- ^l^* rum latitudo j ficquc fita erat , ut ejus longitudo refponderet & Cnnn^t longitudinitcmpli, &latitudiniIatitudo. Atqucreliquorum f^e raaas, etiam,quaeintemploinerant, utenfihumficuseratejufmodi, i.u^matia7ri ut ad tcmpli longitudinem fpedaret corum longitudo , &: eo- in rcmplo rum latitudo ad templi latitudinem. His oportet excipias ar- po^^^^^""^» cam, cujus erat latitudo converfa ad templi longitudincm. Itemque lucernx candelabriad templi latitudinem fpedan- tes fitx erant inter feptentrioncm 6c mcridiem . ^ Menfa erat inftruda quatuor ex auro baculis fupcrne * fiflis, XiiL

I. Reg. c. 5. V. 14. quibus locis vuJgatus lib. i. pag, 4/7. & 4j-8.

Interptcs eam voccni icddiz Cerethi , vei J Piaecer hoc prxcipuum candchbrum

Cerethios : Septuaginta vcro nonnunqua Kp»7a^ Crctcnfes : fccl &. a Scptiiaginta non fignificari Crctam infularaj veium Hebraicam vocem confimili voce Gitcca expiimi cgrcgie probat do^ftiffimus Bo-

tam accuiate dcfcriptum a Moyfe , etiam alia fai0e muka candelabra in tcmplo tum aurea , tum ai-gentea dcclaratur z. Paral. cap. z8. v. ij-. XIII. I^ijfis. FifTidicuntur baculi n-empc

chartus Gcographiac facra: parte altera foramine oblongo ia carchcfij morcm ^

Biij

14 Tractatus L

qiiibus inniccrciiturordinationes duse panum propofitionis utraquevidelicct ordinationum baculis duobus : hos autcm, Lex ica dicic vDV^pl ukfotav,

XIV. Porro erat inftruda menfa duodetriginta dimidiatis ca-

lamis aureis , atque adco intus vacuis, ex quibus quatuorde-; cimucriquepanum ordinacioniadiiibebancur. Nimirum iii func illi,quidicuncur VDVpJD memkiotav.

^y Pra^cereaaucemduabusaccrris, quibus cliusinmcnfa im-

ponebacuradordinacionum lacus : h^cdicuntur vn^M kappo- fav, Ec formiSjin quibus propoficionis panes eificcrcncur: liix dicuncur vHlli^p keamav. De calamorum aureorum ordine, imponebacur in ipfa menfa panis feu placencaprima: cum incerprimam &:fecundam placencam cres incerponebancur calami, acqueinter finguias deinceps placencas icem calami tres. Atenim inter placentam quincam 6c fexcam duo dunca- xacincercedebanccalami, propcerea quod infexca placenta nuUaaliarecumberec. Icaque cuique ordinacioni decem Sc quacuor adhibebancur calami.

-j^yj Pr^cereaaucem ininceriori veftibuliparcead templi fores

eranc eciam menf^ dua: : una e marmore, in qua illi, qui panes propoficionis in ccmplum imporcarenc, eos parumper reponc- banc. Erac ex auro altera , in qua propoficionis panes icem ad tempus reponcbanc,qui eos e cemplo cxporcarenc. Ea eft cnim facrorum ratio, uc augeancur quidem honorc; nunquam vero minuancur.

XVII. Alcarc fuffimcncorum in longitudinem &c in lacitudinem Aicare fuf. paccbac omnino cubicum uuum. Id in cemploficumeracin-

iifnentorii ■'^ . ... ^ .* iii

quanam e- tcc icpcencrionem & meridicm , 6c uc crac mcer candclabrum rat figara, ^ mcnfam incerpoficum , uc cocum excederet. Acquc cria

& quo lo- 1 • .. ^ . ' ^ 11

cofitam? "^^ incratempli ccrciam partemiica cranccomravclumia,

quod Sandum i Sando Sandorum feparabat.

X viir. Erant labro mamma: duodecim , ut cx eo facerdotcs jugi fa-

labr^cxquo ^^^^^10 opcranccs lavarc poffenc iimul omnes. Acquc labro

lavabant conjundum crat aliud vafis genus , in quo pcrpccua concine-

faccidotcs.

quod G^lWcc mortaife vocatur'. Signifi- caturautcm cxtremum calamum, quiin- ter daos fuprcmos panes intcrje<ftus crat, pro vario Ipatio quod fcx panes occupa- bant, excepmm firmatumquc cllc. Nam-

quc pro panum craffitudine , quae non po- tuit cadcm effe fcmpcr , cxtremusillc ca- lamus nuncafccudcict, nuncdcrccDdcrcc oportebac.

DEiEDIFICIO TeMPLI. IJ

retur aqua, idque vas erac profanum, ut in eo perno£lans aqiiane vitiaretur. Labrumenim erate vaiis facris unum, 6^ fanctum efficiebat quidquid recipiebat : quod autem fanclum efficeretur in aliquo vafe facro, hoc ideinfi ineodcm vafc pernodaffet , vitiaretur.

CAPUT QUAPvTUM.

IN Sancto Sandorum lapis fitus erat , in quo lapide rcpone- art, i. batur arca foederis. Intra arcam ad partcm antcriorem ns^ubrfua conditaeraturnamannXj&^virga Aaronis. Qnoniam igitur eiac, quid Salomo 5 cum ^dificaret templum , ccrnebac futurum efle ut ^'^"""^^^^1 aliquandotemplumhocfuum difturbarcturjuffit arca* fieri iocoabrco- latcbrampenitus incerra abditam inter muItipHees recelfus ^"* ^"^^ ' &:tortuofos. Inhac latebra Salomonis juffit arcamabfeondi Rex JofiaSj de quo fcriptum legitur , Levitis quoque , adquoYHm i. -BArAX, eruditlonem omnis ijrael fanffificabatur Domino , locutusefi: Po- 5j. 5. nite arcam in San6tuario temf)li , qnod .tdificavit SalomOnfHus Da- vid Rex ifia el i nequaquam enim ultra portabitis : nunc autem mi- Arcam non niFhate Bomino Deo vefiro ) ^c, Accumarcafimul virga Aaro- c^rereftitu- nis, urnamannse, &:oleumundionisabfconditumcft, quo- cuTdotem" rum omnino m fecundo temploreftitutum eft nihil. Quin p^o» «^c etiam* Urim&:Tummimqusefuerantin arde fecundanul- udm &'^ lumrefponfumreddebant,nec verbconfulebantur. Huce- Tummim. nim fpedat illud Efdr^ , Donec fiurgeret fiacerdos cum Vrim df* ^* ^(^^^ ^- Tummim, Nullamigitur aiiam ob caufam cunc quidcm fie- ^^' bant , nifi ut vefles fummi facerdotis omnibus numeris efTent abfolutas , quippe quem fuis pri vari veftibus non liccbar.

In ^cde prima murus erat inter Sandum &: Sandum Sandro- ^ J- rum, quimurus cubitum unum fpiffus erat. ^des vero fecun- t^^ l^T-,T da cum ardificarecur^ addubitatum eft utrum fuifl^et ejus muri la duo tuii- fpiffitudo ex fpatio Saucli , an ex fpatio Sandi Sandorum. At- r ^"^'^^P^^ tnbuerunt jgitur longitudmiSandnSanaorum vigmti eub;- Sanaum& tos integroSj &c cubitos integros quadragintalongitudini San- ^^"^"^L

Art. l.yT^ifn^Tummim. De ratione i curate difputabitur inferius in Tradla»

^ Urim &Tumm]m5 item & tude Appaiaru Tcmpli» de ii adi conruicudi ac leipondcndi ac- *

j6 TpvActatusL

Qi y &c fpatium infuper unius cubiti mcdium reliquerunt inter Sandum & Sanctum Sandorum. Murum igicur inter Sandum dc Sandum Sandorum intergerinum in :rde fecunda omnino nulium^dificarunt: veriim * vclafuncadhibitaduo : unum ab excrema parce Santti, &C alterum ab extremo Sando San- clorum. Hisintermedium erat fpatium unius eubiti : idque vacuum, quod illius in^de prima muri latitudinem repra^- fentabar. Nam in xde prima velum crat omnino unum. S cri- ^xed, 16. pcuni eft enim, Vtvelum idSanBum a S ancfo S an^orum di^uidar, ^^ III. CJuod reduces a captivitate templum ardificarunt , id partes Defcribi- in omncs ccntum crat cubitorum. Atqueliacratione cjus e-

turac

dcfi-

mtur tcm- rat dcfcriptaaltitudo ac difpofica. Principio bafis erataltacu- pli fpatium bitos fcx y qua^ folida prorfus atque oppilata erat quafi funda- inaititudi- meniiloco. Deinde parietes sedis excicabantur ad altitudi-

nem , lon- 1 • 1 • t- 1 1

gitudinem Hcm quadraginta cuDicorum. Tum erat ccelatum atque la- & latitudi- queatum tabulatum altitudine cubiti. Super hoc duorum cubitorum relinquebatur vacuum, quod, quoniam pluvias gutta: inftillarent , impluvium nominabatur. Tum alticudine cubiti tabulatumerat, &:altitudinecubiti tccborium fuper- ne indudum, Pr^eterea coenaculum exurgebat, cujus parietes quadraginta cubitos erant alti , cui ccelacum & laqueatum e- rat altitudine cubici tedum , & fupra iioc duorum cubitorum altitudinc impluvium : rurfufque unius cubici tabulatum , &: unius cubici tedorium : tum erat podium ahitudine trium cu- bitorum,ex quo denique ferrea qusedam iamina cubitum aUa &: eadem veluti gladius peracuta undequaquc furgebat , qusc volucres impcdiret, quominus in podio refiderent. Ha^c * cor- vi confumtor appellabatur , ficerantcubitieentumaltitudi- nis defcripti. IV. Centumverocubitorumab occidente ad orientem inter-

cedentium fuerat ifta ratio : Erant parietes quatuor ahus inte- rior aho, &: tria inter hos inania. Ab pariete occidentis ad pro- xime interiorem intercedebant cubiti quinque: intercedc- bant ab fccundo ad tertium cubiti fex^ & totidem ad quartum

II- Vefa funt adhibitft duo. Idem hoc cHc facftum intcmplo illo , quod Hero- dcs indauravit , dilcrtc narra: Jofcplius bclli Jiidaici lib. )•, cap. 4.

III. Corvieonfutntor. Quoniam acquicf- ccntium in Tc avium pcdcs findcbat. Ncmpc corvus hocloco omnc gcnus a- viumfignificabac.

VI.

D E I/Ed I FI C 10 TeMPLI. 17

a tertio. Quas quidem menfuras cxplcbat ktitudo pariens conjuncta vacuo duobus pariecibus intermedio. Jam Sandum Sandorum longum erat cubicos viginti^ &: intcr duo vela San- 6i:um Sandorum a Sancto feparantiacubitusincererat unus. Jamquadragincacubitosinlongitudinem patebar Sanftum; tumpariesoriencis lacus eratcubitosfex: in hocparietepor- tatempli inerat: porro vefcibulumeratcubicorum undecim, &:veflibuliparies]atus eratquinque cubitos, Habes &: ho- rum centum cubitorum racionem.

Jam vero ab aquilone ad auftrum centum erant cubici. Pa- v. riesveftibulilatuseratcubitosquinque. Ab parieteveftibuli ad Sandi pariecem intcrcedebant cubiti decem. Porro paric- tes fandifcxerant , alius interior alio, &interhos quinque inania: ab extimo pariecead fecundumcubitiincercedebant quinque : Abs fecundoad tcrtiumcubititres : inter tertium &: quartum quinquc : fex inter quartum & quintum , &c tan- tundem intcr quincum&rparietemintimum: ex quibus una conjundisomnino cubiti quadraginca conficiuntur ex ^dis uno latere : atqui idem prorfus erat in oppofito laterc : tum m intima xde viginti cubitorum crat fpatium ; ex quibus omni-- no fic centum cubitorum fumma.

* W^VSi eft parvumoftiolum. Ejufmodierant in templo vr. duoab ejus,qu2einter utrumquemediaerat, porr^e magnx lateribus: unum ad feptentrionem: alterum ad meridiem. Per illud meridiei nemo homo introivit unquam , quia de illo va- tcs^zcchiel^ Porfaf?^cclau/aerif:^0^apenen/r.VcYhoc2iUtem ^ . feptcntrionisintroibatminiftrorumaliquis, acprocedebatin- 1, ter duosparictes tamdiu dumperveniffetad eum ufque lo- cumquieratapcrtusin Sandum ad Isevam. Et hac in tem- plum ingreflus reda pergebat ad templi portam magnam, quam apcriebat.

* Magnse portse latitudo cubitorum erat decem , & viginti vii. cubitorumaltitudo. Erantautem ifti portas valvae quatuor;

duse intus , & dux foris. Exteriores aperiebantur intra portam

VI. ti^flti^*)' Hujus vcibi fignificatio I ut hoc loco definitur a Majemonidc. eft fane multjplex & vaiia. Interdum cft I VII. Magn<epor/*. Erat omnino ifta tcm- fumma trabium capita , quae cxtra acdifi- / pli poita magna , ncque tamen omnium cium promincnt: interdum cft cimex foe- j maximaj nam major hac erat porta vefti- dilTimumanimahnonnunquamoftiolum, I buli.

c

i8 TractatusI.

itajUtoperirentmurilacitadinem: &c rnteriores fntra tem- plumapericbantur,acqueica,uc partespoft fe poficasobte-

gerent.

VIII. Oftium veftibuli cubitos erat alcum quadraginta ^iatum vi-

ginti: id vero valvis inftruftam non erat. Quercinse trabes

quinsE fio-nis atquc pifturis ornatae fupra oitij fuperliminare fic

erant difpofiCcX , ut earum infcrior excederet oftium utrinque

cubico,&:reliquarumdeincepsfuperiorproxime infcriorem

tancundemexcedebat utrinque. Icaque trabium illarum fu-

premacubitorumeractriginta : Acqueincerfingulas corium

eraclapidum.

^^' p ^dificium ccmpli partc anteriori latius , anguftatum crat

cri7uo ap- pofteriori,qualis eftfiguraleonis. Jam*appendiceserantom-

pendicum ni scdi circuudat^ excra ambicus pariecem. Erac ftrudura in-

cumLYrfi^ ferior quxpacebaccubicosquinqae , acquc huic impoficum

ac quibus fuperne cabulacum patebac fcx cubitos. Et ftrudura media

Rc^rc^^^^ itempatebatcubitosfex :liuicquoderatimpoficum fuperne

tabulatumpacebat cubitosfeptem , &: tantundem ftrudura

fuprema. Idenimfignificacquod fcripcumvidemus , T^^/^Z^-

^''^^'^*^* tum quodfubter erat ^^c. Acque ejufmodi appcndicibus ardes

erac parcibus e cribus circumdaca, Tum veftibuli quoque pa-

ricces ab imo ad fummum ica fueranc diftin6li , uc in iis primo

fpacium effec unius cubiti planum&arquum, tum proftaret

eminencia ad alcitudinem trium cubitorum , deinde fuccede-

ret etiamfpatium unius cubici planum, & huic eminentia

rrium cubitorum, &: fic deinceps ad faftigium ufque. Qujb us

igicurerant iftiparietes diftinfti eminentiis, harum fingulx

trespatebantinlatitudinemcubicoSj * atque intcr fingulos

fpatium unius cubiti intcrcedebar. Suprema vero eminencia

Gubicos mlaticudinempacebacquatuor.

X. Omnia loca ifta parictibus intermedia thalami nominaban-

Appcndiccs tur. Thalamorum io;itur temp!o circundatorum quinque fici

qux thaia-. crant in part :j aquilonan , in aulcrali qumque , &: m occidcnce

mi nomina- trcs. Acqui horum chalamorum eranc cabulaca tria fuper alio

aliud ica, uc in parce auftrali cflcnt thalami quindecim : nempe

fupcr quinquc inferiocibusalij quinque , &: fuper his etiam

IX. ^/'/^<?»^ia';. Tiium vidclicct rabiila- - Atqtte inter/tngulo^ Jj^a/ium. Pianuni toidmpUt^roximc fequcatiaic.diircricar. Ifcilicct & arc^uum.

£:CUtUr.

DE ^ DIFI C lO TeMPLI. I9

quinqucalij. Erant icemquindecimadrepcentriones. la oc- cidente vero erant omnino odo ; nam duo inferiora tabulata continebantquodque tres, &:fupremumduos. Itaque om- nes omnino thalami eranc duodequadraginta.

Tha^amorum fingulis erant janusc tres: una quce aperiebatur XI. inthalamumdextrum:alteraquseinlxvum:tertiaquar aperie- batur in thalamum proxime fuperiorem. Ad angulumverb orienti&: feptentrioni intermedium thalamo medij tabulati januse erant quinque : una aperiebatur in thalamum dextrum: alterain fuperiorem : * tertia in thalamum^ cui agradibus no- men erat : quarta in thalamum , in quo &c parvum crat oftio- lum ; quinta in templum ipfum aperiebatur.

Gradus erant fenfim excitati ab angulo inter orientem & xii. feptentrionemmedioadcommunemfeptentrioni&occiden- ^'^ giadi- ti angulum, per quos * afcenfus dabatur in teda thalamorum. \^^ drcun- Per hosgradusquiafcendebat, is fpedans ad occidentem la- <iu<ajs, ut tus aquilonare perambulabat : & cum latus occidentis attige- allmxdii'" rat,tumorc adauftrum verfo totamoccidentis partem per- cij fcandc- ambulabat : Poft cum ad latus auftrale pcrvenerat orientem ^'^^^^' fpcctans fecundum auftralelatus ambulabac ufque ad coena- culi januam, quae vcrfus auftrum aperiebatur.

Inifta ccenaculi januacedrinx trabeserantdua^, quibus ia xiir. tcdumnitebanturccenaculi. Jam in cocnaculo fumma tra- biumcapitadividcbant tedumSandi atecto Sandi Sando- rum. Prasterea autem erant in eodem coenaculo oftiola quas- dam apcrta in Sandum Sandorum. Per ha:c enim fabri dimit- tcbantur arcis inclufi,ut ne Sando Sandorum pafcerent oeu- los. Porro fingulis annis ad Pafchas tempus templo tedorium album inducebatur.

XI. Tertia in thaUmam. HicMajcmo- ' nides abutitur nominc thalami : neque c- nim orientem verfiis crat thalamus , fcd nmrus duncaxat : vcrum cnim in co muro fortaflis crat fpatium quoddam vacuum , id quod vernacule emhafure vocatur. At- \

que idco dicitur in co parvii cfle oftiolum^ quia vacuum illud non omnem fic , ut oftium , muri fpifticudincm pcnccrabat. XII. Afcenfus dnhatur, Non in prim6 ftatim laccre, fed in cribus fimul.

Cij

xo

Tractatus L

Art. I.

Dciciibin.li r.ions Mo- ria , qui i- dcm mons tcmpli , (cu moLs xdls vocaiui-.

II.

III.

Lament» z. 'v. 8.

IV.

V.

CAPUT QUINTUM.

MO N s ^edis erat mons ille Moria. Is in latitudinem tc in longitudinem quingentis arquepatcns cubitismu- rocuxundatuserat: fubter eomulti fornices erant extrufti, fuper aliis alij ; id adeo ne fieret in eo alicujus * inquinamcnti tabcrnaculum. Item erat undique * inftrudus fcamnis, quo- rum aliud alio interius erat.

Erant ei portae quinque : una ad occidentem : una ad orien- tem : una ad feptentrionem: &: ad meridiem dua:. Jam cujuf- que porta: latitudo patebat cubitos deccm , & altitudo cubi- torum erat viginti , hifque fores erant appofit^. . Intramuiumcancellis etiamerat circundatus, qui palmos erantalti decem. PrsetercanccIIos etiamerat alticudine dc- cem cubitorum murus interior. De pofteriori hoc dicitur in Lamentationibus, Luxitque mtemurale , Quod autem fequi- tur, Bt muYus ^ murum fignilicat atrij.

Intra mui um illum interiorem erat atrium , cujus tota lon- gitudo feptem cubitos & ocloginta &: centum ; latitudo vero quinque cubitos &: triginta &: centum patebat : huic eranc portx feptem: tres ad feptencrionem non procul ab occidente: tres ad meridicm item prope ad occidentcm : & una ad orien- tem quxerat * contraSandum Sandoruminmedio.

Singulas portarum illarum erant lata: cubicos decem3& vigin- ticubitosalt^: acfingulis fores erant extrinfecus inaurat2E> pr^etcr portam in oriente fitam ;, cujus forcs erant obteda: a^ris illo genere, quod aurum imitatur. Nimirum harc crat illa, qua portam fupremam dicebantjqua: eadcm cft * porta Nicanoris.

Art. I. T NquinamentitAlfmjAculafn.

JL Ici cf( , nc forte iiomo mor-

tuus hic occulte humarctui : Koc vcro

fpcdacad jd qucd Moylcs pistccpit Nuni.

Jnjlrucius fcamnis, HisfcamncrumDo- men ducitur non ab ufu , fcd a forma: fie y\u\\yiv\s [ca^nillos vocat columnarum ftylobatasjqiiac tcamnorum ufum non ha- bcnt , fcd formam. IV, Contra Sancium SfLn^oYum. Hoc cft

c rcgioncmcdij tcmpli.. V. Vtrta I^scxTUfris. Dc hujus portar fo- libus fcu valvis hoc fcriptum icgiiur ia Talmudc trad, Joma cap.3. fol.58. p. a. ,,, Nicanor pietate vir infig^ni piofc<!lus ,, Alcxandriam , valvas cxquifiti cujuf- j, dam. artificij facicndascuravit: has il- ,, lc cum ad terram fandam navi vchc- ,, ret , ingcnti exoria tcmpcftate carum ,, unaiii in marclcvand:cnavis caula pro- „ jccciunc nauta: : altciam codcm jam

ron

ac m nm-

DE ^DIFICIO TeHPLI. 2.1

Atrium noneracplane ^ in medio monte xdis {icum,fed J^J longius diftabat ab ca partc montis , qua^ fpedabat meridiem^ fuiilciitum quam a ceteris : 6c ab occidentc moncis , quam a reliquis par- i" medio tjbusaberacpropius. Quodigicurrpaciumincermontemxdis ^j^"'^ * &: atrium intererac ab fepcencrione , id magnicudine fupera- bac illud , quod incerjedum erac ab occidence : 5c quod incer- cedebat ab orientemajus illo, quod interpolitum ab fepten- trione.

Ancehocacriumadoriencem eracacrium mulierum .cujus ^^, ^^^' longicudo xque dc lacicudo pacebac quinque cubitos 6C cngm- atriu ra&:centum. Huius inquacuoranguliserancconclavia qua- ^^?^"> ^^^ cuor^quorum unum quodque cecto carensquadragmtacu- bac,&c|ua bitos quaquaverfus pacebac; eademque eric eciam fucurorum raticnc fae-

^..- ritacclifica-

r«itio. ,^^^ ,

Sedquem tandemadufumerancifta? Nempequoderatin viii. an2uloincermeridiem& oriencem incermedib conclave ad ^"^ ^'^

^ ^ r r • •/- XT >t- -11 ulum cranc

coquenda lacrihciapacmca Nazarxorum^ ^ & capillos ton- dcftinara dendos. Qu^oderat inangulo inter orientem &: feptentrio- qi^atuGrii- nem mcdio conclave ad cclanda facrificiorum ligna. Etenim via in ai^rio in co facerdotcs aliquo * corporis vitio affcdi ligna facrificiis n-ulicrum feligebant. Namque profanumhabebatur quodcunquelig- ^^^a. num cariem traxerat. In angulo inter fcptentrionem 6c occi- dentem medio erat conclave,qu6 excipercntur purgati * a iepra homincs. In angulo inter occidentcm &: meridiem in- tcrmedio id crat conclave , in quo vinum in libamina repone- baturSdoleum, quodquidemconclave, vulgo cella olearia dicebatur. Atrio mulicrum erat circundatum podium , ut mulieres ^

triu mu^

jamdcjicien^amampIcdlituiNicanor, ac profitctur fc cam non clTe dimiilu- rum ; fi in maredejiciatui, fequocjue Dna dcjc€lum iri. Rcfpcxit viri picta- rcmDcus, &r fevientcm marisa:ftum fcdavit. Immo vcro & hoc miracuium

plcrique ad tempus alicjuod tantum Iianc vitaE.rationcm tcncbant , ut vino abfline- rcnc , & capiilos promitcerent, Etiidem complcto voti fpatio ad communcm virx confuctudincm redibant poftquam pra?- fcripta fibi facrificia obtuIerant,& capil-

fccic, utillaaltcra,qu£ein mare dcjcda ' lostoadcndos curavcrant : id vcro iniioc

,y crar , fub navi prsetcr naturam ( erat c- ;, nim ex SEre ) natarct, atquc iimul una 5, in portum Pcoleniaid;s intraicc. VI. In n^ediomonte Adis. Pcr montcm in- tclligxoporcctmuru,qui montc cingcbat V III. ^tc^pllcs f<?>;^tf,*(/(?;.Nazar£corum

conclavi ficri oportebat.

Corporis 'vitio ajfe5ii. Nam ifii ad cc- tcra akaiis muncra obeunda non eranS idonei..

Jr:/ lepra, hetnines, Cum primum in tenv- plumrcdiicat..

C iij

Herti fuifTe

cliftindum

jn partes

duas, ciquc

aftiudam

domumar-

doris.

X.

Quoc erant indomoar- doris con- clavia,quis horum u - fus?

XI.

ZZ T R A C T A T U S I.

luperne profpeftarcnt, infernc vero viri confiflrerent, ncvi- deliccthi cumiUis mifcerentur. Hujus adatrij latusidquod ad feptcntrioncs fpedabat cxtrinfccus erat magna domus *appofita inter atrium&:antcmurale. Qux domus crat ca^ mcrata&projeduris circundatalapidcis : nomen hujus crat Domitsardoris, Porrooftiacrantei duo^quorumaltcrum apc- riebatur in atrium , alcerum in fpatium iilud intermurale.

Erant in ca domo conclavia quatuor, quorum duo fitaeranc incjusfpatiofando, &inprofanoitemduo. Id verofpatium cjus fandum a profano diftinguebant fumma trabium. Atc- nimquis & qualis horumerat conclavium ufus ? Nempe in occidcntis&meridieiangulo fitum eratconclave agnorum : conciavcinanguloorientis&: meridicifitumerat eorum qui panes propofitionis cfEciebant. Jam in illud , quod in angulo orientis &:fcptentrionis fitumerat,concIave * fcpofuerunc Hafamon^ei lapidesaltariscjus, quod Gra^ci^ reges temera- verant : & pcr conclavc in angulo occidentis &: feptentrionis fitum defccndebant in balneum. "

Pcr hocigitur conclavc qui defcendebat in balneum pcr cryptoporticumfubter Sanduario toto diduftam ambulabac ad luccrnas hinc & indc ardcntcs ufque dum attigiflet bal- neum: ibifocuscrat & latrina, cuictiamidhonoris habcba- tur,utfi occlufarepcrirctur pro cerco habcrecur homincm inefle aliqucm.

IX. ^pfofita, inter atriHfn. Nempe mu- lierum.

X. Sepfifuerant HafamonAi. Hoc videli-' cet illud eft , quod fcriptum lcgitur Ma- chab. I. cap. 4. v. ^6. "Et refofuerunt la- fides in monte domus in hco apto. Fuitil- Ja gens ex vico Modin oriunda, religionis pura: propugnaculum , ver^eque virtutis cxemplum , quae Juda^orum focos & aras ab impictate tyrannorum Grcecorum vin- dicavit forcitudine quadam fingulari ac pcne incrcdibilJ. Huic cratgentile cog- nomcn Hatamonoei , quod quidem cx Jo- fepho hiftorico ciim pafllm cognofccrc li- cct , tum vcro lib. 11. Antiq. Jud. ubi ,, rcripmm vidcmus. Pcncs Pontificcs e- „ nim fuit fumma auftoritas,donec Ha- „ famonxoium gcns mutato rcrum ftatu ,, rcgnum obrinuic. Rurfufquc libro r. de bcllo Judaico , ubi nartatur iftud.

,, Dcnique Matathias Hafamonaci filius, ,, unus ex laccrdotibus ex vico , cui no- ,, mcn Modin cft , cum manudomcftica, ,, nam quinque filios habebat , ficis ar- ,, matus, Bacchidem occidit, &c, Jam hujus gentis tcftcram militarcm infcrip- tam fuiire hoc verficulo,pIcno fpci ac pic- ratis erga Deum Q)^^^ -j^jq^ ,q p|^,*^> Mi KamoKa. haeltmijeho^va , ^ts ficuttuin Diis Domine,Exod. if. 11. qua- rum vocum Hcbraicarum lirterae prima- riae funt tJU^D ^^^* > i^f^cquc fadum efte , ut fymbjium hoc , quod Machabe , fcu Machabi lcgcbatur , inderctur genti pro agnominc , atque Machabii voca- rcntur , littcris prodicum eft. His au- tem tcmpoiibus agnomcn illud notura eft magis » quam cogaomco gcncilc.

DEiEDIFlCIoTEMPLI. IJ

Atrij longicudo ab cricnte adoccidentem patebat feptem ^^^.\^^ cubitos &oci:oginca&centum, quorum erat ifta ratio. Ab guudooL- atrij pariete qui fpedabac occidentem ad templi patietem un- ^s erar , & dccim mtercedebant cubiti : ]am totius templi longuudo pa- Jcfcripta ? tebat cubitos centum ; &: cubici duo fupra viginti inter vefti- bulum &altareintererant : ipfumautemalcarecubitospate- bat trigintaduos: tumerat fpatium perquodambulandi jus Atrium fa- uni facerdotes habebant, atque adco atriumfacerdotum no- "uaic^^^c- minabatur:idundecimcubitos pacebat. Pr^eterca autem 6c rac,&nn- fpatiumundccimcubicorumeratjinquoambuiandi jus ha- fji^"^^!,^.", bebant omnes Ifraelirx, idque atrium Ifraelitarum dieebatur.

Atrij latitudo quse ab aquilone ad auftrum erat, quinquepa- ^^^'' tebat cubitos &c triginta &c centum, quorum erat ifta ratio. Ab atnjfrtm:. paiiete aquilonari ad lanienam intercedebant o£l:o cubiti. clopubiia- Jam laniena ipfa patebat cubitos duodecim & femifTemjCujus ^^^"* * c latere fufpeniis viftimis pelles detrahebantur.

Tumo£locubitospatebat fpatiummenfarum:ineomenf^ dofif^^ia^ erant marmorca^jinquibusdifponcbanturviftimarum artus, tcirpii ia- 6c lavabatur caro jam jam coqucnda : menfa: verb omnino ^^^^^'^ • fuerantcdo. Ad harumlatuseratfpatiumannulorumpatens quatuorfupraviginticubitos^inquo ^mactabanturviclima:.

Inter fpacium annulorum &c altare cubiti inerant octo. Jam x v. ipfum altare patebat cubitos duos Sc triginta : & triginta col- hs : ab hoeadparictemauftralem intercedcbant cubiti duo- decim ac femiiiis. Itaqueabparietcaquilonariadalcariscre- pidinem erat lacitudo fexaginca cubicorum 5c femiffis , &c ex- adverfo ab pariece veftibuh ad parietem atrij in oriencc fitum erat longitudo cabicorum fepcuaginta fex.

Quadrum hoctotumaquilonare dicebatur. Hoclocoma- xvr. £labantur viftimse fanctiores.

In atrio Ifraelitarum erant conclavia o£to: adaquilonem xviii tria^&triaadauflrum. Nempe erant ad auftrum conclave falis 5 ^ conclave Parvar , Sc conclave lavantium. In conclavi falis faJ in facrificiarcponebatur: falicbantur vidimarum pel- les in conclavi Parvse ^ cujus in tedo balneum erat fumnio fa- eerdoti paratum in diem Expiationum ; & in conclavi lavan-

XIV. Maclabanfurx^iiiimA. Nempemi- 1 madandasfuiiTe art. i6 differitur.

nus fani^a: :. I.aud.iore3 cuim alio loco XVH. C<???f/*v^ P^rx'*, Majemonidcsia

14 Tra^ctatus I.

tiuminteftinalavabantur hoftiarumj atquc cxiftoin tcdum conclavisParvarerat excicatacochlea. Tria vero conclavia aquilonis erant conclave lapidis quadrati, conclave fcaturi- ginis,&: conclave ligni. In conclavi lapidis quadrati '''confide- bat * Senatus fupremus. Acquc hoc conclave dimidium erat fan£i:um,&:cjimidiumprofanum, oftiaque habebatduo, al- tcrumin fando , alterum in profano ; Senatus in dimidio pro- fano confidebat. In conclavifcaturiginiserat puteus; ex eo hauriebatur aqua lecy tho , & toti fuppccebat acrio. Conchve ligni pone duo proxime fuperiora fitum fummi facerdotis erat : nimirum hoc illud eft, quod conclave Prxfcftorum di- cebatur. Atque iiorumcriumeratte^Sumarquale. Prseterea autem duo erant in Ifraelitarum atrio conclavia; unum a dcx- tra porta^ in oriente fitse , quod erat conclave * Phinefi veftia- rijralterumerac ala:va, quodconclavccrat eorum, quicru- ftula efficiebant.

CAPUT SEXTUM.

^ Anctuarium non erat totum in plano & a^quo fi-

Art, I.

Sanana- ^^ j-yj^^ Nam * bona pars ejuseratin clivo montis. Qui ritum non Jgicur m Sanctuarmm pcr portam m oriente montis litam m-

iu pUno , arefl\is crat, is re£ta pcrgebat ad extremum fpatium intermu- fcd in cii. ^ > r & r

vo

Commcntariis fupcr Mifnam c. j.trad. JMiddot vult Parvam nomen efTe cnjuf- dam viri vcnefici , qui curiofiratc addu- <flus conclave hoc ita perforavcrat , ut facrificandi rationem perfpicere poffet. Eum in deli(5lo deprehenfum incerfe<5lum e0e , arque fuum conclavi nomcn reli- quifTc : fedaliter alij,

Conjtdehixt, Nequeenim in Sandlo fc- dere liccbat cuiquam pra:terquam regibus c ftirpc Davidisoriundis. Sed hac dere lota perfpicue cxplicabitur cap. y.arr, ^.

Sertatus fupremus. Is Sanhedrin vulgo appcllatur.

Phineji veftiarij. Ejus qui vcftimcntis facerdotalibusprarfcAuscrar. Etcxcmpli caufa ponitur Phincfus, nomen ccicum pro quovisinceno.

ARTk I. Tl 0'7/» pars ejus evAt in clivo XJwentis, Indc fadum, ut paf- fim in Codicibus Sacris, tum Sion , tum Jcrufalcm appcllctur mons fandlus , Pfai. l i.Y. 6. Super Sicn montem fan^um, Ifa, €S. V. 1. ^d montem fandum meum le^ rufalem. Dnn. ^.\, i6. lerufalemmonte fanBotuo. Et rurfusPfal. 47. v, 7, A//j- gnus Dominus , ^ laudabilis nimis in ci- 'vitare Dei nofiri , in montefanBo. Joclis cap. ). v, 17. Habttans inSion montefan- ^o meo.Etihid.i,y.i, Canite tuba in Sion, ululate in montefandlo meo. Ad quae ver- ba commode gcrmanus Fratcr meus P. D E V E 1 L , CanonicusRcgularis, Do- ,, (flor Thcologus : Aliis vcibis , inquit, ,, rcpctit id quod mox dixcrat , Canite „ tubd in Sion. Pcrgit ibidem: Hic mons

,i (lCU5

DE JEdiv icto Tnuftt, zj

txlc: tum ex eo in atrium mulierum afcendebat gradibus duo- decim ^ quorum fingulis erac alcicudo dimidij cubici , &: dimi- dij cubici * recradio.

Rurfufque reda incedebat per totum atrium mulierum: u, deindecx ifto fcandebat in atrium Ifraelitarum , hoc enim erat atrij prmcipium, quindecim gradibus , quorum unicui- que erac alcicudo dimidij cubici , &: retradio dimidij cubiti.

PerambulabatquetotumlfraelicarumacriumincefTua^qua- m^ bili ; tum ex ifto afcendebat in atrium facerdotum unico gra- du cubitum alco: in hoc aucem erat fuggeftum crium gra- duum , quorum quifque alcicudinem habebac femicubitalem, &c retradionem item femicubitalcm. Icaque facerdotum a- trium altms atrio Ifrachtarum erat cubitis duobus & femifle.

Deindeper totumatriumfacerdotum ^ per locum in. quo IV. ficum erat altare , & per incermedium alcari &: veftibulo fpa- tium reda procedebac. Hinc afcendebac in veftibulum duo- decim gradibus, quorum fingulis alcicudo femicubitalis e- rar , & retradio femicubicalis. Veftibulum autem^ 6c * cem- plum totum in plano erant.

Igitur templi folum viginti duobus cubitis altius crat eo fo- lo, quodefletadportammontissedisin orientefitam : atqui illa quidem montis xdis portaomnino viginti cubitos erat in akitudinem edita. Ergo fieri non poterat, ut is qui ftabat ante portam montis xdis , oftium templi confpicerer. Qua- propter fupra portam illam paries valdc depreflus erac , ut fa- cerdos in monte Ohveti infiftens oftium tcmpli cerneret tum, €um *vacc5eruf2efanguinemcontratempIum fpargerec.

„ fitus erat ad aquilonem , ut colligitur „ cx Pf. 45. v.-j. habebatque duos, aut ut ,, alij voluni tres colles, unde Trijugus „ appellacur. Primus peculiaritcr Sion „ diccbatur: fecundusMoriaj inquoerat „ tcmplum , unde fpecialiter vocatvir , ,, mcns fan&us Domini , wons Domini y 5, mons domus , id efl: , templiDomini: „ tertius Acra. Tres fuere colies in urbe, 3, inquitJofephuslib._f.de bello Judai- „ co, unus in quo urbs , quam David „ conftruxerat, quac civitas David voca- ,, tur. Alter inquo erat arx , qui undi- „ que decliviserat , & fubje^am urbem „ inferiorcm habcbat. Tertiushumilior,

„ inquo erattemplum. Hxc germanus meus in fuis ad laudatum Joeiis locura Commentariis,

Retra^io. Id cft , latitudo , quae pede calcatur.

IV. Templumtotum. Hic templum pro Sand:o San<^orum & Sand:o duntaxac. fumitur.

V. VaccAYufA, Efl hicmendum in textu binorum exemplarium , quibusufus fum ad hanc vcrfionem. m.^ enim pofitum eft

pto ni3 > c^yioA apeite viderc licet in Mifna tradl. Middot cap. 1. art, 4. undc tocus hic locusdccerpcusefl ; tum vero Majemonidesia Commentariis fuis ejus

D

V.

2L^ TractatusI.

VI. Sub Ifraelitarum atrio quxdam erant conclavia , eaquc ver ubi loci fusatj-iummulierumaperta. Inhis citharas,nablia,cymbala

iaciacane- rcponebant Levitar ,6<:reliquatidmmgenera. Atque in eo bant ? quod cx Ifraelitarum atrio in atrium facerdotum erat cre-

Ctxim fuggefto coilocabantur Levitas carmen ad rem divinam

canentes.

VII. Qu^ conclavia fuerant infpatio conftruda fando , dc aperta in profanum , fi teda eflent illorum a^quata folo atrij , cava eo- rum omnino profana-, te£ta vero fancla habebantur. Sin non cfTent^quata tedafolo atrij, Sc ipfaquoque profana fuerant. Etenim tccla, coenacula, nequaquam confecrabantur. Itaque in ejufmodi tedis nunquam nec comedebantur hoftisefan- ftiores , nec minus fand^ madabantur.

VIII. Sin conftruda fucrant in fpatio profano, &: aperta in fa- crum, cavumeorumeratfanctumadeo^ ut in eo vel hoftiiE fandiores comederentur: verum enim ne minus fanftx quide ibimadcibantur: tumfiquis introieritimmundus nuUapoena teneba tiir. Et illoru teda ad omnem rem profana habebantur.

IX' Sancti funt templi fpecus cum fuerint verfiis atrium aperti r

profanifiverfusmontem^dis. * Feneftrac verb,&fpiflitudo parietumprorfusinteriorilocofimiles cum ad facriiiciorum fandiorumefum, tumadrationcm immundorum.

X. Senatus fivclitauturbem Hierofolymam amplificarc, aut bem^&"a- ^tiium tcmpli , potcft. Isigiturextendatatriumadquemli- trium am- buctit intra montem sedis locum , &: Hierofolymas mcenia P 1 cari. promoveatquocunqueloci voluerit.

XI. Atqui nihil unquam additur urbi vel atriis , nifi ex edido fiaet mhil ^^S^^ ' fimul 3^ audoritatc Prophctx, rcfponfoquc Urim&: &:atrijam- Tummim, &decreto Senatuscjus , quiunius&feptuaginta phficatio? numero fenum erat. Habemus enimin Legc, luxta omnem . ^x*>A' ^5' Jtmilitudwem tahernaculi quod oflendam tihi , &c. Sicquefacietis,

^* fcilicctinpofterum. AtquiMoyfesillemagifter nofter *rex

fuerat.

1

loci eadcm prorfus atque hic afTcrit & I I.itur DeGt.35. v. j.ubifccuncium textum irnfi^ cxhibtt. H vbraVcum, atqucctjam Ibca^idum Para-

phtafin Chaldaicam fcriprum lcgitur.

IX. ttr.e^r&. Advcrte hic templi fene- lUas, quae tanicn in rationc aEdificij ab au- <^ore non dcfcrjbimtui. ^I. Ktx^ Vcium cft : Moyfcj icxappcl-

FHttque in JfraieU rex. Vulgatus autcni Interprcs pro Fuitque in ifraele rex , po- tuit , Erit afud retiijfmHm rex.

DE^DIFICroTEMPLr. 17

Sic igitur fiebat urbis amplificatio. Jubebat Senatus duo ^^^- pro gratiarum aaione fieri facriHcia de * fermentatis panibus, ^/ficad^" quifolebantfacrificiisiniftis adhiberi. Ea facrificia deinceps nem ccno pofita Senatus fequebatur dum per urbem circunferebantur: ^^^^° ^^^^' mfiftebat autcm ad fingula compita , 8c ad fingulos Hierofoly- mx * cippos 5 atque , Exaltabo te 'Domine ^ quomam fufcepJH me^ Pfal. x^ . i. canebat ad cirharas , nablia , 6c cymbala iifquc , dum vencum eratadextremumlocumeum, quidedicabatur. * Hic infi- ftebant , ac de duobus facrificiis eucharifticis comedebant u- num3&: alterum abolebant igni: horum autem utrumflammis, utrum hominibus efl^et abfumendum,id Propheta decernebat.

Atque eciam atrio fi quid adderetur fpatij , ^ reliquiis ferto- ^^^'- rum id dedicabatur. Nam ut in amplificandaHierofoIyma, d3^'atri] incrementum illud per facrificium pro aratiarum adione , ^"^s facris quodintraHierofolymam ipfamoporcebareomedi, itemin- ^^^^^^^^""^ crementumacrij dedicabatur reliquiis fertorum , qu^ njfi in atrio nufquamconfumebantur: confumebantur igitur reli- qui^ifta^extremoillo, quidedicabatur , loco.

Etcuius in loci dedicacione non ifta adhibcnturomnia, Sc ^iv'. ordine prasfcripto , omnino is non rite dcdicatur. Atquiduo ^^^^'^^^"^'

'M r-' r^ r • r i porc noii

illaEfdr^facnficiaprogratiarumadione, illaad memoriam opus faiflb non ad dedicandum locum adhibrta funt: neque enim ibi rex "°^^ '^^^^' aderat, nequeUrim&Tummim. Quoigiturpadodedicatus ^^ ^^ ^ eft ? Prima videlicet Salomonis dedicatione , qui atrium juxta & Hierofolymamdedicavitnoninprarfensmodo, fed etiam in pofterum.

Qua de caufa qusevis ibi facrificia fiunt quanquam sedes ex- ^V"- trudanoneft: &fandiorafacrificiacomedunturinomniatrio tTrdeftm-

XII. De fermentaths panibus , Namfacri- iicia pro gratiarum adlione fieri foiebanc cx animancibus fimul & panibus azymis atque fermcntacis, uc videre licec Lev. c. 7. V. 11» & 13. Hxc aatem ex folis pani- bas fermencatis ficri folica fuillc aflericur in Gemaratrad. Sebuot cap. z. Vidcacur ctiam Nehemia; feu 1, Efdra^ caput ii.

Cip^os. Id eft , lapides in urbe cxci- tatos.

Mlcinffiebmt. Haudabfimile quid Li- viusdc Etrufcis refcrc in enodatione po- a, mcrij Dec. I. Eft aiiteni, inquit , ma- „ gis circa murum locus qucm in con-

„ dendis urbibus quondam Etiufci , qua ,, murum dudluri eranc cercjs circa ter- ,, minis inauguraco confecrabant. Idem- ,, que paulopoft. Ec in urbis incrcmcnto „ fempcr quantum moenia pioceflura j, crant,tantum ccrrnini hi conlecraci pro- ,, fercbantur.

XHI. Reliquiis fertorum, Ut ^ fertis flc & cundtis e facris quod in altari adolcba- tur , id quamvis minutum , tamcn pro parcc piaecipua corum pucabacur , & quancumcunque reliquum crat , nomcn habebat rcliquiarum. lam dc fertis ip-« fls alio loco difputabitur quid erant i

D ij

z8 TractatusI,

i\i redc fa- ctiam penicus cverfo, ncc uUo circundaco parietc. Et facrificia crafierili- minus fancla , atquc decimas fecund^ comcduntur intra ur- ^^"^^^* bem Hierofolyma: , ut moenibus deftituta fit. Etenim horum

dedicatio prima ficut in prsefens , icem in pofterum valuit.

XVI. Quod autem ita dico Sanduanj & Hierofolymse dedicatio-

Unde (an- ncm primam valuiffe in prsefens fimul & in pofterum j contra

^U^^urbis" vero confecrationem primam tocius Ifraelitic^e terra: ad ra-

& 'reliquK tionemannorumfabbaticorum,decimarum, &: hisfimilium

tcrr3Eirrae- nou itcm in poftcrum valuifl^e . nimirum hxc caufa eft,quia

iiticx cxti— . * . 1 . -^

tit > Sanduarij &: Hierofolymse fanditudo exiftit a ^ Dei pr^efen-

tia, qu^ quidem inhisnunquam toliitur. Quod enimeftin

Lev. x6. 51. Lege , Et defena fadam San^tuaria vefira , ex eo fapientes con- clulcrunt hxc vel deferca fuam eciam retinere fanditaterii. Annis autem fabbaticis &: decimis eo duntaxat adftridacft terra fanda, quia mulcorum expugnacio fuit ^qua^ caufa qui- dem eft fublata ut primum ab Ifraelicis terra recepca fuic, quas porro cx Lege fuit foluta decimis^: annis fabbaticis. Nam Efdras cum e Babylone reduxit Judxos in patriam terram con- fecravit non expugnando, fed acquirendo. Quocirca qua: re- duccs a Baby lone recuperarunt loca , bc Efdra^ fecunda dedi - catione confecratafunt^eafunteciamnum facra^etfi jamnobis erepta cerra fic5&: in his annorum fabbacicorum & decimarum lexobfcrvaridebctfic^uttraa.deOblationibuscxpIicavimuSo.

CAPUT SEPTIMUM.

art. I. TJ RiECEPTUM eft jubens, ut Sanduariumillud vereamur^, Lev.^6. X. X fcriptumeftenim, Et favete ad S an^uarium meum, Ncc

vero Sanduarium cft, quod metuitur ; fcd is, qui de mctu

Sanduarij prarcepir. II; Qualisigiturerit metusille > Ut in moncem aedisincrocac

quaml^r^ * ncmo cum baculo , calccis , zona , cum pulvcre pedibus in-

XVI. Xiei frAfentm. Per hanc voccm T\y^^^ Judaei volunt incclligi peculiarc quandam divina: Majcftatis prcefcntiam , «jualem cuiKfla: gcntcs tcmplorum adytis, Judaei non Sandluariotantumjfcd univcr- ix ^uoque tcrix landia: atcribucruuc.

11. ^KTEmo cumhaculo , &c. An huc i\| fpcdabac quod Apoftolis prcE- ccpic Chriltus Mat. lo. ut lcgationc lan- d:a fungcntcs nihil fcrrcnt fccum.non au- rumjnon argcntum,non pccunia in xonis: ncqucporiovirga;n_,ncque calccamcnta '

DE-/EDIFlCI0TEMPLr. zf

haerente, aut cum pecuniain veftimenco coUigata: id vero veientla nec dici quidem necefle eft interdictum efle , ne in omni mon- slnan"a^iii te*edisdcfpuatur, fedhicambulanti, cumneceflefuerit, in fuerit ad- linteum fuum fcreandum : ut ne permontem a:dis compcn- ^^^^"^^- diariaminftituatviam^introeundoper portamunam, &:per adverfam exeundo ; fed montem extrinfecus circumeat : de- niqueutintramontemingrediatur nemo,nifipropter *rem piam & laudabilem,

Omnes intra montem sedis vcnientes addextram introi- in. bant,quam partem obcuntes tandem exibanc ad l^vam. Con- tra cui quid accidiflet I^vam obambulabat. Quapropter eum itarogabant, quideft, quod ad I^vam ambulcs? Qupniam lugensegofum : tum illijfolatiumprxbcat ,*quihancinco- litsedem: vel quoniamab Ecclcllx * communioneremotus fum : & illi , qui hanc sedem incolit , is lic in animum inducac tuum, ut aufcultes fociis , qui te reduccnt.

Qui poft remdivinam abibant, hi non ita difcedebant e xv. tempio , ut ei tergum verterent ^ fed retro incedences paula- ^oft^ rcm tim fe fe movebant : tum fcnfim gradiebantur in latus quoad iJJJ^"^^ ""^^ difcefiTiflent exatrio. Item * viri cunx facraadminiftrancis, tempio re- &*viriftacionis, &a fuggeftuLevic^exSanctuarioftfere- ^^(,°j^^^'^^" cipicnces fic, uc poft * folemnem iIlamprecationemfolent,re- fuiire,. trorfum redibant , &: hxc omnia prse metu Sanduarij.

Rem piam. Hicego Lcdiorem benevolii

monendum putavi vocem iftam HI^D cjux veie propiieque prjEccptum fignifi- cat/acpiusa Judacis tam in fcimone,quam in icripcis cujuWis gencris ufurpari pro quacunquc ic pia & Jaudabilijetiamfi rcs iilaomnii-jo pri^ccptanon eft. Sic igitur quando ad funus alicujus producendum invitant , corum praeco publice clamat mVQn /K ' ^"od Latinorum praeco ita prociamabat , Exequias ire Cremeti. Ili. ^ihancincolit ndem. Id eft, Deus.

CommHniane remotus. De lioc gcnere toto copiosedifpucat clarinimus Buxtor- £usin LexicoChaidaico Talmudico ad radicem j-j«^^ a pag.i^c^.adufque 1507,- IV. Viri CttrtA. De liis vide traifl:. pro- xime requcntem de Apparatutempli,&c. eap. j.art, c,.

Et viri fiationis, De iiis quoque tra€l.

proximo cxplicabitur cap. 6. art. i,

Solemnem illam pretationem, Dc liac precatione jam cgimus in trac.dc Jejunio^. & fortallc pluribus agemus aiias. Hic vc- ro id dicere fat iiabeo , eam a Senatu ma- jori Hierofolymitano, eo,qui vulgo San- iicdrin dicicur , confectam cife prxdicarc Juda:os,& ca appellare interdii *n'j«|]hti*> n*lti^i^ ^^^^w ^^<?,quia totidem leu gia- tianim adHones , feu laudes , feu deniquc poftulatioaes continetrinterdum vero nu- dc ac fimpliciter n^U^ prec^tionem^ Ego verb ad rem magis illuftranda adjeci yocBfolemnem. Hanc precatione pedibus quamardeconjundisftantcsfunduntur- que dum pervencrint ad undena dnodena- ultima verba: tum cnim tres pafTus retro- ccdunt, atque caputiiuc iilucinclinantes uhima verba ifta fundunt. Hunc retroce- dedi modu cxcplo vult efTeMajemonidcs,

D iij

yo Tractatus I.

V. Ante portamiaorienteatrij fitam, quxeitportaNiranori*^,

nemo fronte protcrva verfetur. Eft enim ea porta diredb con- tra Sanclum San3:orum. Et inatriumquicunqueingreffurus eftplacidcpergat ebloci , qub jus eundi habeat:tum ctiam perfuafus fit animo fe in prxfencia eflc Dei , qui cum dc tem-

3.Re^.9.3. plo loquicur itadicit^ Eterunt oculimei ^ O' cormeum ibi cunclis diehus. Porro quifque cum terrore , formidine, ac tremorc

p/. j4. i;. mcedatj fiquidem fcriptum eft, /;; domtim Dei nmbuUhimus cum VI. terturhAticne .

inacnofo- In acrio fedcrc concefl^um eft nemini prsetcr reees e ftirpc

Jos rc^cs c . i »01

ft=rpe Da - Davidis, dc quo fcriptum cft , In^rejfus ej}autcmrcx David ^ dr v!disconfc-yJ^/> coram Domino. Ecenim qui confidebat in conclavi lapidis ^.Reg.i.i^- q^^dratiSenacuSjisincjus dimidio profano duntaxat fedebat. Sandaarium his temporibus cum fic prx pcccatis noftris Qaisnunc cverfum , nihilominus tamenvererinecefTe cftjquimexxdi- habendas ficarni cum erat. Icaqueinaliumacque fibiliceat , locum m-

honor ci , . r j i • • r • J •

loco, ubifi- grediatur nemo : nemo iedebicm acrij Ipatio : ncmoaenique

tum crac protcrva fronte vcrfabitur ad cam portam , qu^ quondam in

tcmp Qm. Qj.j^j^^o ^j-^j. a^t-Qj. Nam quod fcriptum eft , Sabhatamea cnjlo-

i^.i9",o. ^^f^ ^^ ^^yi[f^^yij^j^j^^j^yj^yi^Q^i^lf^ ^ hujus cft cafentcntia, uc

tanquam Sabbatific obfervacio fempiterna, fic &: xternus fic

metus Sanduarij , quippe quod everfum fuam fanclitacem re-

tinet eciam.

VIII. Sancluarium cum eflec sedificatum intcrdiclum erac,ne quis

cicraSophim, quod crat excraHisrofolymam vulcum prasbe-

rec immodeftum fi modb confpicerec Sancluarium , nec ulla

incer hoc & ipfum maceria incercederet.

Nunquam verb conceditur, ut intcr oricntem & occiden- tem quifquam auc alvum exoncrec, auc capiac fomnum. Nam illud nec dici quidem necefiTc eft , nufquam incer oriencem &: occidcnccm latrinam confticui , quippe ciim * ad occidencem templum fuic , &: eam ob rem nemo nacur^ fatisfaciat ad occi- dcncem : neque porro ad oriencem quoniam occidenti oppo- fitus cft. At vero mter feptentrioncm &: meridiem utrumque ficrihcet& dormirc, & ventrem exonerare. Quin etiam is quicicraSophim mitcec urinam non fe vertct ad locum fan- (Sum, fedveladaqu:Ionem,vciad auftrum,vel certelocum

iX. ^dtciidentem tem»l:ii?7 fuir. Hic pcr tcmplij foiu San«5lu Saa^oiu iniclligicur.

DE ^DIFICIO TeMPLT. 3I

fandum ad latus rcliaquer.

Ince«didumefl: nequifquamad fimilitudincm templi do- ^- mumxJificct, aur ad fimilicudmem veftibulipergularaj aut domumco*^ aream.quarfpeciemhibeat acriiiremneefficiaturmenfa.qua: muncm ae- temp' i menfam ; auc canrelabram, quod templi candelabrum ^^ n^"[j^!J! imicecur. Id veroconceflumeft, uc efficiatur candelabrum, dincmtcm- cuicalamilintquinque, velodo, atque etiam cui fint calami P^^* feptem , fi modo non fiat e mecallo.

Caftrorum erancindefercogeneratria. Ifraelitarum, qux XI. erant quadripertita. Levitarum, de quibus dicitur, Ac per Num.i. so gyrum tahernacuU meubumur, Dei, quodintabernaculo foe- Diftinaio- deris crat citra januam atrij. Atque ad horum rationem poft- nem caftro- modum quod abportaHierofolymaead montem sedis interce- f^r^o "pcr- debat fpatium, idrefpondcbatcaftris Ifraelitarum. Quod au- manfifle ia tem ab porca montis xdis ad portamacrij, qu^ eadem fuit ^ porta Nicanoris , fpatium intercedcbat , id Levitarum refpon- debat caftris : Etquodfpatiumerat citra portamatrij,caftra Dei reprasfencabac. Sedhisampliushabebat *domus a^ter- na fpatium intermurale , &: atrium mulicrum.

Ifraelitarumterracunftiseftfandior. Qindita? Qui^exea Xir^ quotannis Deooffertur manipulus,duopancs, 6c baccarum primicix ; reliquis autem e terris non item.

In Ifraehtarum terra fanditacis funt genera decem, quorum xiir: aliud alio gradu fuperius eft. Nam reliqua tcrra fandiora funt ^^"^ ^"^^- oppida moenibus fepta , e quibus ejiciuntur homines affedi le- ^^^ ^"crenerl pra: porro auteminhis nullus humatur homo mortuus, nifi interran- fcptemoptimates jubeant, velcivitasomnis. Qmfimortuus ^^^^^^^'^"^^- ex ejufmodi oppido femel elatus fit , rurfus in illud non infer- tur, liceteumomniscivitasreferrivelit. Jam fi cundi cives fepulcrumvelint exurberemovere;, removeatur. Quodqui- dcm jus eftinomnibus fieri fepulcris pra^ter fepulcrum pro- phetsE vel regis. Quodfepulcrumcivitascuravitmuriscin* gendum vela lateribusquatuor, veladuobus inter feoppofi- tis , id fi utrinque diftet ab oppido magis , quam quinquaginta cubitos , nifi velit tota civitas , tranfmovcri non potcft : con- tra fi propius fit ab utbe diffitum.

XI. T>omus dtterna, Admonui )zm 3.m€3.\Domum Ledoicm Juda'is tciuplnm Salomonis*

JEternam dici.

3* TractatusL

^JV. Ceteris oppidis muro cindis fanftior efl Hic^rofolyma. Ete-

HienTroiy- nim intra liujus moeniafacrificiaminus fanfta, &:decim2efe-

mx ob ui- cund^ comeduntur. Pra:tcreaautemha^c de urbe Hierofoly-

latcm fied ^^^didafunt. Ineanepernodarehominemmortuum, neve

non licuif- pcr illam hominis ofla transferri finunto : domum in ea ne lo-

^^' canto : ncc * profclito inquilino locum prxbento : fepulcrum

ne fervanto,prasterillagcncis Davidicac, &: Old^ propheti-

dis fepulcra , qu^ in ea fuerant ab primorum ufque prophera-

rumtemporibus: hortinulli,nullapornariainferuntor: illam

neque feminanto , nec aranto, * nc forte fceteat : nuUam in ea

arborem fervanto , pr^eter rofetum : id enim a primorum mc-

moria prophetarum in ea fuit : fterquilinium in ea diu nc t.c-

nento proptcr immundas , qux fere gignuntur ex eo , ferpen-

tes animantcs : trabes aut podia publicum in locum ne promi-

nento , nc vidclicet inquinamenti * fiat tentorium : null^e pro-

pter fumum in ea fornaccs fiunto : gallinas in ea proptcr facra

nenutriunto: fimilitcrfaccrdotcSjUt fepurosconfervent,in

omni Ifraelitica terra gallinas ne nutriunto : domus ne cujuf-

quam propri;^ funto : lepra ne contaminaror : eam ut * urbcm

fedudam nunquam habento : proptcr incertum homicidium

dccollandas vitula: ne adftdngitor , quia tribubus diftributa

non fuit.

XV. SandiorHierofolymamonsaedis cft : intra hunc enim fe-

minis fluxionelaborantes , menftruales muliereSa^irpuerpersc

non inerediuntur. Hominem mortuum. tamen intra montcm

a^disinferri licet, &muIto ctiammagisinCTredinincftum.

Montc icdis fandius eft fpatium intcrmurale : in hoc cnim

ncquc

XVI.

XIV. Profiiito inquilino. De profelitis inquilinis, item & de profelitis juftitia: Ggimustradi.dc Jcjunio,

J^lefortefceteat. Scuex ftcrcoratione , qua ad terram colcndam ufus cft , fcu ctia cx multis&variis olcribusmalcolctibus.

tiftt tentorium.Y.^ d. Moyle praefcriptum Num. i^, V. 14. ut (\ quis in tabcrnaculo nsoriatur, id omncs ingrcdienrcs, omnia- quc vafa in co contcnta polluat in dies fc- ptcm. Addunt autcm Rabbini quidquid

rimentum illud tranfcuntcs itidem conta- minari in dies 7. Hinc interdiftum fuit , nc inurbc Hicrofolyma trabes podiaque c muris emincrcnt , ne fubtcr ea forte de- volverctur aliquod ofliculum cadaveris humani , atque homines (ubter ea fe reci- picntcsfictanquam inquinamenti tentoria contaminarcnt, atque adeo a facris exdu- dcrcnt.

Vrbemfedu^iam, Urbs fcduda dicitur, cujus omnes habitatorcs a puro Dci cultu

parvum cadavcris humani oiriculum quo- . avcrfi ac fcdudi fucrant ad idololatriam, quomodo opcriat pro inquin.imcnti ten- 1 de qua urbc funditus dclcnda prorccpit corio habcnducn, atqucomncsfubtcr ope- I Moyfcs Dcur.i^.a verfuii.adiinc cap.

XVII.

DEiEDlFIGIoTEMPLI. 35

ucquc gentcs, neque funefti, nec qui cum menftruali mu- licre confuefcat, ingrediuntur.

Et hoc intermurali fpatio fandius eft atrium muHerum ; In x vir. id nec * de die lavandus ingrediatur ; id verb cx fapientum in- Jftitutis interdidum eft : Etenim homini de die lavando ur in* grcdiatur in caftra Levitarum e Lege quidem Jicet, Arqni fu- neftus inatriumingrefTusnon eftadftridus ftatx hoftiaspro^ peccato.

Atrio muherum fandius eftatftum Ifraehtarum, in quod xvili, non ingrediaturis,* quipiacuhindiget : funeftusautemiifit ingrelfus * poena era^ D^2'

XVII. De die lavandus. Resimmundse non cianc on.ncs unius& cjufdemgcnciis, Quaedamenim, uc paulo fupiadidiumcfl:, pollucbanc in dies fcpccmiqujedam ccjam in niajorcm dicrum numerum : porjfo cjuarundam erac adeo leve inquinamen- tum, ut his contaminatus de codem die lavarct , atque folis occubitum poft lava- tionem expeitarcc, cum vcro iacriscer- tisadmitterecur. Hujus poftrcmigcneris le jrr.munda contaminacum Rabbini

Q^t Sl^t^ ^^^^^^ * ^^^ ^ft j ^^ ^^^ '^- 'vandHm j h camep fermo fic ance lavacio- nem : nam C\ poft lavationem , de die lei.' 'vatum rcddcndum eft, Atque propccr hancnominis ambiguitatem {sepiusa no- bis deinceps ejuimodi homo, temerafus in diem appellabitur.

XV III. ^i piaculi indiget. Homines inquinati non dierum numcro & aquae af- pcrfione tantum luftrabancur : fcd infu- pjsr oportebat, ut facrum piaculare face- reut. Itaque fi completo temporis fpatio laviffent necdum iliud facrum piaculare feciiTcnt , piaculi indigentes dicebantur , neque etiamdum omnibus facris admicte- bancur.

Teena erat, f)*^^ Keret. Pocna ifta in facro tcxtu Hcbiaico his fcre modis ex*

primicur. XinH WSi^n ^1110:1

Kinn m^n nm:3:i ,• n^wo Kinn mm nnniDJv^^xiifi^^D

• 7K*1^> mj/D 0:1^^ ^b Intcrprete Vulgaco ica redditur.D^/^^/V^r anima illa depopulafuo. Gen. 17. ij^^Feribit anima eJHs de ifraeU Exod, Xi. ij. Peribif ani-

ma ejus de caetu TfraeL Ibid. v. 19 Rur- fuique. 'Exterminabitur anima illa depo^ pulisfuis. Num. ^ . 15 . Ac Rabbnii qui- dcm more fuo enumerarunt praecepta tri- ginta fex cum hac pcena fancita fuiife , ut videre licet ad principiu trad. nm-l^ /(jritot. Sed de hujus poena: ratione difli- dcntuitcr fc, Majemonides cnim nofter trad. de Pocn. cap. 8. art. i. posna hanc itadcfinit, ut velit obnoxium ei homi- ncm diiToiuto corpore prorfus intcritu- rum iic, tanquam pccudcm : neque enim animam cjus fore l^uperftitem , fed extin- dum iri. Aben-Eira Commentariis in Geneiim ait f^*^^ p<rnam ed^z divinam j qualem vcrb iuis ipiius verbis non defi- nit : addit autcm quibufdam placerc ad- didlum ei pcenae hominem moriturum antc annum aecatis quinquagciimum fe- cundum , cui opinioni adftipulatur P. Fagius , uci facile cft cognofcere ex ejus nocis in Paraphrafin Chaldaicam Exod. cap. II. fub. num. ij. quoldam aucem fcncircejus, qui hac poenaccnctur , ho- minis nomen ac memoriam delctum iri, libcrorum vidciicet orbitate , atque hanc caufam cife cur in textu fubj iciatur de pO" pulofuo. Illum enim mortuum ctiam vi- vere quodammodo , qui tihcros rcliquit fuperftitcs , cujus quidem-ccrte nomcn oblivjone non obruicur. Jam R. Salo- mon Jarchi eodem loco vult, uc homo qui poena ifta tenecur , moriatur ante tc- pus ac fine liberis, quod ipfe alio loco fic exponic , aucab co nuiios procreari libe- ros, auc procreatos ciFcrri. Similiter R. David Knnchi apudCommentariosinl- faiam cap. 58. y> 10. aiTerit a /apientibus

XXI.

34 TractatusL

XIX. Ethocfandiaseftatriamfacerdotum-.in id enim Ifraelita* rum introeat nemo nifi tum , cum neceffarib requiruntur aut ad imponcndas hoftise manus, aut ad expiationem faciendam, aut ad madandam vidimam , aut ^ ad agitandum facrum.

XX. Hoc etiam fandius eft fpatium id, quod inter vcftibulum &: altareintcreft: in hoc enimncmo corporis vitio aff^cdusin- rroeat , nemo introeat capite aperto &: laceratis veftimentis.

Acque hocfpatio inter v^ftibulum 6c altare incercedence

* fandius eft templum , in quod nifi locis manibus &: pedjbus

introeacnemo.

xai. Et ifto denique fanftius &auguftius eft Sandam SandorS,

in quod ncmo introeat praeter fummii faccrdotem , nec is qui-

dc nifi una folemnitate Expiationu ad rem divinam faciendao.

xxin. Qui erat in coenaculo locus Sando Sanctorum diredo oppo-

hcbdoma- ^^*^^ jineumfemelinhebdomadaintrabantluftraturiecquid

disperiu' inardificioreficiendumeflet. Atque in templum cumingre-

lUiicum '.a. diebantur opera^ . vel ad rcficiendum aliquid , vel ad eximen-

ccqnid in clum inquinamcntum , has omnino operas omnes jus erat fa-

xnficio le-^ cerdoccs cfl^e integ-ros : Qui fi non reperirentur intep;ri. facer-

cilec ? QOtes intromicterentur aliquo vitio corporis airecli •, his ctiam

deficientibus adhiberencur Levica^ : finec_L^vita:.reperiren-

tur, adhiberentur Ifrachtar^quos mundos efle jus erat : fin mu-

di reperirentur nulH, adhiberentur immundi. Qopd fi partim

operaru , qu^ pr^fto adeflent, reperirentur immunda:, parcim

corporis vitio laborantes, adhiberentur vitiofse, immund^e ex-

cluderentur.Nam inquinamentum in univerfa etiam Ecclefia

reprobatum fuit. Jamqua^in templumrcficiendicaufaintro-

mittebantur-operie , ha^erantinarcis incluf^e : qua^ fi nullx

adeflent arcx, aut fi fic inclufx operx nihil poflTent efiicere,

tum pereftmmintrabant fcilicet.

itapronunciatum , quihacpoena tcnctur homo, cum mori ante annum aetacis quin- quagcfimum. Atquc codcm modo poena irta definjcur apud Librum Procccptorum Magnum, Sunc autcm qui vclunt homi- nem poen.nc huic addidnm decidcrc pror- fuseximio jurcfoederisejus, quod Ifracf- Jitis cum Deo fancitum cfi: , cui cgo Ccn-<. teotia: fublcnbo. Utuc cA hoccerte con- ftai paoam hanc irrogaii non a juilice feomm;, (edabipfo Dco , ut apciiedc- [

claratur Lev. c. 17. v, lo. & g. 10. v. 4, XIX, Ai agitandumfdcru^ft. Dc agita- none facrorum pr£Ecipitur Lev. c. ij, v, I2,&i4, Etcap. 1}. v. II. & 10. Idau- tcm quomodo ficbat di{crtc cxpiicatur 4 .Scriptorc noflro traift. de Rationc Sacii- ficiorum facicndoram cap. <>. arr. 7. XXI, Sandius eft templiiKs, Hoc Joco tcmplum pro illo dunt.ixac fpatio ufut- patur , cui nomcn fan^um cjiac.

D E iEoiFICIoTEMPLr. j^

T

CAPUT OCTAVUM.

MP LUM cuftodirc jubendo fancicum eft , etfi nihil t^^' ^* ^ neque ab hoftibus timecur , neque a graflatoribus : ejus c^ufa tcm- enim cuftodia hanc duntaxat habct rationem , ei ut habeatur ^|-^^" ^^-^^' honos : neque enim ad palacium pra^fidio munitum compa- iiirquenm- raiidum eft id , quod prxfidio careat. ^^^^1^""^

Hxcigitur cuftodiain noftem eft fancita totam: &cuftodes ii. funtfacerdote.s &:Levitac. Qupdenimin Legedicicur^T/iJ^^- CuftoaifTe rem &filij tul minijlrahitis in ubernacHlo tefiimonii , id verb per- faccrdotes indeeftqudfi itadicatur : Vos mihi cuftodes eritis. Etmox & Levttas. additur^ Et excuhentin cuftodiis tabernaculi. Atque aho loco di- ^^^^' '^* ^ citwx^ C aftra metahumur mtetdhernaculum fxderis ^ adorientalem ,\ ' ^' ^lagam^Moyfts & Aaron cumfiliisfuis hahentes cufiodia San^uarij. 3/.

Q^uam cuftodiam fi fuftuliffent, vecicii vioiaflent. Eft cnim m^ in Lege, Excuhate in cufiodia San5luarij: vox au tcm hxc cufiodi- ii^id. is. /. re admonitionis eft; ex quo efiicitur de cuftodia Sanftuarij pra^ceptum efiTc jubens^ &: prohibcns de fublacione cuftodix.

Cuftodia eiusfic defcripcafit oportet, utfacerdotes cufto- ^^- diant intus, & foris Lcvitas , dc fingulis nodibus perpetuo cu- faceido^ics'' ftodiantquatuor 6«:viginti manipuU in locis diverfis vi^inti incus,foiis quatuor: in tribus videlicet faccrdotes, &: Levit^e in viginti L^^^^af^ unoreliquis.

Sed ifti cuftodes ubinam coUocabantur ? Sacerdotes in domo v. * Abtines , in domo fplendoris, & in domo ardoris. Erant au- Jino^^^^iods tem domus Abtines , &:domusfplendoris ccenacula extructa fuiilefaccr- ad latus portas atrij: hic excubias agebant pueri. Domus ardo- ^^^?^^ ^^" ris teftudo erat : acque domus illaerat amplaprojeduris cir- cundata lapideis : hic cubabant fenes ejus familire ^ qua^ de die rem divmam adminiftraverant ; atque his claves atrij commic- tebantur.

Jam cuftodientes illi facerdotes non dormiebant veftes in- .^^- duti facerdotaIes:has enim complicatas apponebant ad caput: ^; a^rilblt tumfuavefteveftitihumicubabant. Eafuntenimconditione cubuiiTe omncs in regu aulis excubias agentes,ut in iedo non cubent. ^"^"^*

V. A Btines. Abtines nomen pro- _ fccluseratiis , quorumci-at munuspara- jtViprium fuit facerdotis, qui pras- [ re fuifimentum.

E ij

}6 Tract. L de^dificioTempli.

VII. Siquisefletpernoctem fcminisfliixionempaffus, is illica

per cryptoporticumfubterraneampergeret adbalneu. Nam

fpecus in montem xdis aperti dedicati non crant : tum deinde

. kvatusad fratresfuosfaccrdotes redibat jquibufcu manebat

ufque dum portar mane aperirentur, ac tum viam fua abibat.

^,J}^^' . Levitx veib pofiti erant ad quinque portas qua^ in monte

Ubi locoiu j. .^ 1 f

vigiiias a- acdis craut , & mtramontemad quatuorejus angulos, &: ad

gcbant Lc- quatuot angulos atrij videlicet extrinfccus , quoniam inatria

federe licebat nemini , &: ad atrij quinque portas item extrin-

fccus. Nam portam ardoris &: porram fplendoris cuftodie^

bancfaeerdotes. En io;iturlocaduodevio;inti.

^^' Pf xrerea autem Levitac cuftodiebant eciam conclavc obla-

torum , conclave veli , & pofticam partem propitiatorij.

X- Hisomnibuscuftodiisunuserat prseFectus Antiftes. Ispr^e-

BnivciTis f<^<3^us montis acdis appellabatur. Hic igirur nofte tota fingu-

ununi fuit- las cuftodias luftrabat^&c accenfae faces ei prasferebantur. Cum

Amiftitcml offcndcretur cuftodia qua: non ftaret in pedes, praefedlus mon-

tia^dis, paxtibi, eidicebat. Quam (1 agnoflet dormientem

baculo tundebat fuo. Idem habcbat potcftarem urendi ve-

ftimenta dormientis. Hmcvulgo diditabant Hierofolymx,

Quidhocclamoriseftin atrio? Levitavapulat;,autejusurun-

tur veftimenta , quoniam cuftodia^.fua: indormivit.

Qmram Mane paulo ante , quam nafceretur aurora , vcnicbat pras-

manc tcm- fefl:us tcmpli, & pulfabat apud facerdotcs , qui in domo ardo-

P^"/" ^p' ris.erant,quamhuicilhpatefaciebant : tum pra^fedus clavem

fumebat, &:fi.tuminter domum ardoris & atrium oftiolum

aperiebat,perquodedomo'ardoiis abibat inatrium.. Confe-

quebantur facerdotes, qui duas faces pracfcrentes in turmas

difpertiebanturduasiquarumalterainorientem, altera perw

gebatinoccidentem., &r totum obeuntes luftrabant atrium

ufquedum rurfus ambxcoirent in cum locum, ubi fiebant

cruftula. Quocumconveniflent utraque, pax , aiebat , pax

ubique , & cruftula definebant efficere cruftularij.

■^^'- -A tque hanc rationem tenebant fingulis noclibus , exceptis

fabbacinis , quibus quidem nullx pr^fcrebantur faces j fed

atrium luftrabant ad Incernas ibi de vigilia fabbati accenfaSc,

Fims ^rimi Tractatuso

£x^licati§'

J7

BXTLICATIO TABFLARV M , ^V M FIGFRAM

Temfli exhihent. Monitum. ^

IN templi defcriptiGnejquam Majcmonides nobis reliquit , pleraqucfere omnia funritagraphi- ce veluti delincata , ut cuivisea legcnti prom ptum lit rerum ipfarum veram imaginem fibi finge'- re. Nonnullalunt tamenquEeideoapparcntoblcuraaiitambigua , quia parum conveniunt cumry- pis iliis, qui paflim in Bibliis confpiciuntur ad facri textus mentcm eam cffiifli , qnalcmcunque i^i- (Slores lequi conati funt , & quam , opinor , non funt afTtcuti. Ucut fic , fi non vcram tcmpii imagi-* ncm hic ob oculos ponimus , eam laltcm exJhibcmus , qualem , ni failor , auclor noller in anima iiabuit. Verumantequam ad partium brevcm dcfignationcm jquarnappofitisad fingulas, u.. moris cft , chara^cribusnos confeiamus j priusoperaeptctium critunum autaltcrum eximcre fcrupulum > qui nosutcunque angit, & forlan le^oresquoquead remattcntos male habebic.

Prinus lcrupulus vcrfitur circa fitum appendicum illarum , feu thalamoium , a^.t cubiculorum ^ in quibus Sacerdotcs degebantj.qux appendiccs 3. Rcgum ta,hulatn vocantur, .ipud Ezcchiciem gazophjilacia , & x. Pa\ a.\i^cmcn6n coenacula» Eas enim Saccrdotum manfiones parietibns ipfius Sacrarij ,quodex SanifloSandtorum , Sando, & Vcftibulo conflabat, adjuniflasirnmediatc om- nes intelliguntrnos vero tribus lateribus Atrijtempliextriniccus adncxas , lcptentrionaii videlicet, occidentali , & mciidionali exiftimamus, Conjc^fturae, quibus nicimur , pctita; luutcx locis non- nullis Majcmonidis & Scriptuia: facrae , cxquibusintelligere cfti Primo rcm ita fe habcrenon pofTe ut vuigo exiflimaturi Secuncio iocos quibus fulcitur vulgaris opinio non adverfari nofhse opinioni j. fed ita eflcambiguos, utad miam.queftabiliendam pertincant. Appendiccs Sacrario adjundas cffe non potuilfe fcquitur ex iisqua: MajcmGnides tiaditcap. 4,art. 4, Ibi eriim templo ab oriente ad occidentcm, fcilicet ab 1 n ad 6 in prima Tabula, afiignattantiim cubitoscentum , quosexple- bant Sandum Sandorum f , Sandum g , & Vcftibulum e h , cum parictibus, quarum partium iingularum menfura: traduntur c6 loci, & illa; fummam centum cubitorumi efliciunt nulla bicfaCia- inentione appendicum illarum, quac novcm laltcm cubitos poftulabant. Capite j, air. ii; quod in- ter murum Acrij & murum Sand:i Sandorum intercedcbat fpatium noia 6 dcfignatum , crat ran- tum undccim cubitorum : at in eo fpatio appcndices effe non potucrunt „ qua* novem cubitosad^ minimum crantlaize: neminicnim venire potcftinmentem duorum cantum cubitorum intercape- dinem intcr Atrium & tcmplum fuifte reliitam. Prgeterea apud Ezechielem cap 4. v, ii. interg^.T- zophylacia s s s , crat ipatium r, viginti cubitorum : id autem fignificat aut intergazophyiacia & templum fpatium interccdexe viginti cubitorum , quod parum abeii afpatio, quod crat fecun- dum Majemonidem a latcribus templi ad Atrij parietem , cui nempe adjunCla volumusgaz.ophy- lacia : aut id fignificat fingula gazophylacia a fe inviccm effe fpatio viginti cubitorum diflita,. quod eft impoflibile, fi latcribus templi erantanncxa j quia larus tcmpli maximum ,.nota 7 de- fignatum , vix erat od:oginta cubitorum : at quatuor fpatia , qua: erant intcr quinque gazophyla- cia i quibus latusiftud maximum inftru(^um erat , cubitos odoginta pollulabat : ac pioinde nul-' lura gazophylaciis erat relidlum , quaEfccundiim Jolephum lib. 8 Antiq. eranc finguiacubitorum^ viginti quinque. Non eigo in circuitu Sacrarij efle potuerunt gazophylacia j fed iacircuitu atrij ;>. inquo Sacrarium inclufum erat.

Illasappendiccs Atrio conjundtasnon Saciario, difcrtis vcrbis fignificat Majcmonides cap. 4, art, $. lam , inquit , appendices erantcirtundatA extra ambitus parietem , quod aperte fignificac. parietem Atrij , qui aedcm , hocei^, .^.acrarium totum folus circundat : pariesenim eit fuus vefti- bulodiverius a pariete Sandli Sandtorum , quodfuum quoque divcriumab aliis habuic : uadcfitp, ut nullus fit Saciario parics , qui illud totum circundet , quemadmodum eft Atrio,

Tandcm nihil rcpcritur de ap.pendisibus illis didiim , quod eas Sacrario potiiis,qcam Atrio templi annexas fuifie figciiicct j quia inccrtum eft ubique, an nomina domiis, sedis , templi , quibu&» illiedicuntur annex^ , intelligenda fint de folo Sacrario , an dc Sacraiio cum Atrio , quod lilud'^ circundatj & quod adillud itapertinet , ut unum quid cum illo efficere videatur. Quidquid fit' manfionesilla*, fcu hominum cubicula a fan(Stifrimo Saeraiio pauliim rcmota fuifle magisdcce- bat , & pcr tiabes tanttim, qu;e ponticulum cfficiebant, cfle conjuntfta?, Trabcs autcm ilJas, quas- noLis S , 9 >in priina Tabula dcfignavimL:S , cafdcm efle cxiftin^are licet cumiisde quibus mentio kt 3. K^^um, ubi poftquam dcfciiptae funt iiisB ap£endiGC$,.quaec6 loci tabuiata vocantur, ha&

E m

aaaitum kdmus , Trahs nutem SnUmon pofuit in domo forinfecusper ciYCffitumMc efl^In aomo a\xx S^cid^nm-^dicnnd^h^U utnonh&YerentmunsfempH.

Alrcr fcru-palus Ycrfatur circa ccehleain, cj. am omncs Interprctes ipfius Sacranj angulo una cum appeiiaicibus anncdunt, an pari crroie non aufim ainrmarc : i^ unum contendogradus fcu (calas ciuibusatccnruseratingazophyiacia & in c(£naculum , ncquc Sacrario conjundas fuills , laltcm iecunaum Majemonidcm , ncque figuram habuiiie cochlcae , cujusnomen ab Incerpretibusmaie,, nifallor uCurpatum cft. Nam vocabulum ^2^00 ^^ ^d vCibum interprcteris niliil cft aliud ouam circuituslcuambitus : coquc vocabulo Hcoi^x utuntur, tum ad gradus fignificandos , tum ad Guafcunquc res quse circunducuntur , fivc m oibcm ut cochlea, five per latera reda figuiae quadratccporrigantur. M.jcmonides cnim cap. j.aa. n. eo vcrbo utitur ad fignificandam ciypto- oorticumlubtc?San«auaiio toto circundudtam, qux nonin oibeir. flcacoaturi fed fccundum ti- guram quadratam , qualis crat figura Sanduari j. Quo fit ut cgo exiftimem tcmcrc redaitum fuif^. fc L tine veibum r\y^ni2 ' P^'^ cochlcam , ncmpc pcr eam fcalarum fpccicm , qujc minime ci convcnit quam Majcmouides dciciibit. Ncniini cnin. , vcl minimum ad tcxtum aitcnto , du- biumcfIcpotcft,quinha:cfcala, aeqnaagitur,lcaposticshabucritreaos 8c obrepcntcs , quoruni primus c aboriente ycrlus occiaentcm ; fccundusd , a fcptentrione ad meridicm j tertms c , ab occidenteVcrfusoricntcmdirigcretur. Jam vci6 an tripicx illclcapusfcu fcaporum oido { Gal- lice ces trois rampes ) ita fuerint difpohci , ut unus altcii immcdiate fucccderct , utin noltris ica- lis fieri folet • an vero alms ab alio pcr longam plateam f ucrit di viius , ut ego opinor , videndum. Hancfateor fcalamquaaiacamcumtnbuslcaporumordinibus pofie convemre dcfcriptioni quam tradit Maiemoniaes : fed plurima funt quaz talem non fuille mihi perhiadeant. Primo. Sic dif pofita fcala ad unum tantiim e trcdecim unius tabuiati gazophylaciis aditum prxbuifrct^adco, ut Saccrdoti Dcr unaccim tranfcunaumfuiflTet antc , quam a^ ultimum potuiliet pcrvcnirc. Hmc neccffaria fmc olatea fcu menianum ae quo Ezechicl verba facit , per quam acccffus iiber caet a^ fingula gazo- uhvlacia Secunao. In«-cns aamodum Ipatium fcala iUa occupaflct , ut potc cujus finguli (caporum ordines quinaecira fcre^^cubitos prxcer retraaionesgraauum, quas Gallice vocant lesfalliers, occu- a h (Tent Xeitio. Sicaitpofitafcalanullatenusaaoftium cccnaculi quoaaa aufirum fpcaat, & auoanoca -* acficrnatur in Tabula prima: fe^ a^ oppoficum locum nota lo. infignirum aeaucere DOtuifTct Debuit itri^ur fcala h^c tres fcaporum ordincs habuilTc a fc inviccm ita fcparatos,ut primus rccundCim faciem Atrij qu^ fpcdat ad fcptcntrioncm rcda progrcderetur vcrms occideutem , alter fccnndiim faciem Atrii quajfpcdat ad occidcntcm repens irct ad meridiem,tcrtius fccundumfaciem Atrij , qus refpicit auftmm afccndcns iret verCus orientem , ut in Tabulis viderc licct.

Htc ordinefno inferendxfmt TabnU^ nnmero tres.

TRACTATUS 11.

fXTlJC ATIO I. TJS rlM, q»t ttttut rtmfli J'hnegTAfhmm ; ftntinct, AAAA. Murus tcmpli cxtcriorquin-

(^ciuoram cubitoium , dc quo cAp. /.

"an. 1. EB. MLrusinterior , di&Mi Mntemu-

TMlt. cap. f.art. ?. CCCCC. Quinquc portx cxtcriorcs.,

dc quibus cap. y. art. i . CDDD. Atrium tcnipli , dcquocip.

f. art. 4. f. 6. 15. ij. \6. E^GH. Tcmplum, dc quocap. 4. a

principioad art. j. EH. Primapars tcmpli, quat ffyf/.

kmlum vocatur, cap. 5. art. 16. & c.

4.art. 4./. 8. &cap. «. art. 4. G. Altcra pars tcmpli jquxi^iini?»»» j

liicitur, cap. j.art. 7. Ib. vocaturab-

iblucc tcmplum , (icut & alibi paf-.

(im,tuc. 4.a. 4. j. & c. j.a.ii.&i?. F. Pars tcmpli tertia , qux Sanciiim

S»nilerum dicitur, cap. ^art, 4, I, AltarefuffimcntorUjC.ia.y. c.j.a.i- i a. Candclabrii,c.i.a.7. c.j.aba. i.ad u 5. Mcnfainquapancspropofitionisor-'

disabantur, cap. i.a. 7. & c. ;.a ii.

4. j. Mcnfeduxin interioripaitcvc- Aibuli, cap. ;. art. 16.

<. Quatuot patlctcs laicris occidcDta-

lisSanftiSandlorumjCap. ^.art. 4, 7,7. Sex parietes Jatcris mcridiona-

lis, & totidemlaterisfeptcntriona-l

lis Sanii^i, cap. 4.311.9. I. Labrumin quofaccfdotcsmanus &

pcdcslavabant,ci.a.6. & c.;. a.i8. K. Altarc holocaufli, cap. i.art.6. &

cap. 2. abart. I. adart. i;. L. Collispcrquemafccnfuscratad.il-

tare, cap. i.a. 6. & c. i.a. 15. & 14. h. Mcn&duxad lacus occidcncak col-

lis, cap. i.art. i/. M. Spatiumannuloinm inquo vi(Si-

mi maftabantur , cap. 5. art. 14. N ,1^. Mcnfatofto ,inquibus viili-

marum membia difponcbantur , do

quibuscap, /. art. 14. O, Lmicna , cap. j. art. i;: PP. Atiium faccrdotum , dc quo cap.

j.a:t. i;. & cap- fi.art. ;. Qg;_Atrium Ifraclitarum, cap.j.ar,

11. hc. cap. fi.art. ;. & 6. RRRRRRS. Scptcm pottxatrij tc-

pli, cap. j.art. 4. & 1;.

5. Poru Nicanoiis , cap. y. art. ;.

PRIMA TABULA.

\Afni CniBSMiM CAixiou', twyifnv.t^i^

TVjCY. Acrium muiictnm , cap:

art,7,& 8. £c cap. 6.art. 1. T. Conclavc in quo vinum & o!cu..4

in libaminarcponcbantur , c. /. a. 8. V. Conclavc in quod purgaci a lcpta

cxcipicbantur. Ibidcm. X. Conclave ad coquenda /acrificia

pacifica Nazaracorum , & ad ton-

dciidos capillos, Ibidcm. Y, Conclavc ad fcrvanda facrificiorii

ligna. Z0A.3. Magnadon-.uscamcrata,qu«

domusardoris diccbatur, c.|.a. >. Z, Conclavc in quod agni luftrandi

introduccbantur , cap. / . art. i o . &. Conclave pcr quod dcfcenTuscra:

ad balncum. Ibidem. A.. Conclave ad conficicndos pancj

propofitionis, Ibidcm. 3. Conclave inquodHa&monxi fc-

pofuere lapidcs altaris a rcgibus G:x-

cixtcmciati. Ibidem. cdc. Scala feu gtadus ad thalamos,cap.

4.att. II.

c. ParsprimafcalsEperquamafcencc- ccsadoccidcnccm fpc€labant. Ibid.

d. Patsalterafcalxpcr qua aiccndeaccs fpciilabant ad mcridiem. Ibidcm.

c. Pats tcrtia fcala: pcrquaafcendentes fpcftabancadoricctcm. IbidciB.

ssss&c. Thalamifeuappendices.qui crantad Atrij murum.cap. 4. a.ic.

rRRRr &c. Mcnianumfeuplatcaqui eircuibat atrium templi, perquam introitus erat in thalamos, dc qua mentiofitEzech.cap. 4I. v. 7. Hic duofuntobfervanda. Primo Platea illam Atriocircunduftam triplicc effc protriplicicabulatorumnumc- ro,quaravisunatantiim confpicia- tur, fciJicet iuperior qua:duas infe- riores obtegic. Sccundo PoitasRR, qu3E funt infra primam PIac;am in Iblo , tum gradus c , qui func infra fccundam inprima, &gcadu$d,qui func infra tettiam in fecunda , com» pendij caufa in tettia illa fupreia» reprcfencari j quafi nempc pcr cres illas platcas pcrlpicuas, quxcunque infra poCca lunt, confpiccrc Jiccat. I 8, 9. Trabcs dux cedrinx, perquas ceu pcr poncem aditus crac ia caca- culumcempli, cap. 4. art. i;.

tocusjanuxcanaculi.quxapctie- batur vcrfus mcridicnj, cap. 4.a. 1 1 .

s«

additum kgi

qu« Sacrarii Altcr fcruj appendicibus quibus atccn lecurKiu.m -N

nifallor, ul quam circuii ad quafcum] quadracrc po porticum iul guram cjuadi

lc Ljtine V( ci convcnit c bium elle po primus c , a occidente ve lice ces troii lisfieri folct Hanc fateor tradit Majei fcala ad unu pcr undecim platea , fcu phylacia. S< ordines quir pare debuiflc & quod noci potuilTet.Dc lccundum fa fccundum fa Atrij, quac:

SECUNDA TABULA.

IXTLICATJO II. TABVLJR, ^UAfMmmtam trmfli ixhibet.qu*. SMcrMTtum vtCMtmr caf. i. Mrt f HmfMs /Igmrt fuTit dut, quarHmfu- ftriir ctntinctOrth.i^TMfliiamttm- fli , tuJHS fermM txttrier , ijutffe- 8MhMt Mi oritntim, exhibetur Mmo- tt Arrij murt Mnttriore , qui in fri- IHM TMtulMnttMtur litteris DSD.

A. PortaTcdibiiii, ic qua cap. 4. a. S.

B. Porta San^i quarcft intra vcftibu - lum , dc qua cap. 4. ai t 7,

C. Ollioluni ad mcridicm quod fcm^ pcr claulum era{,dequocap.4. a. 6,

D. Oftiolumadfcptentrione,pcrquod iniQiftrorum aJiquis incroibat , ac progrc/rns inter duos parictcs,portas tcirpli apcricbat, dc boc cap. 4, a. S.

E£. Trabcs quctcinx quinquc fupra

oAij (upcrluniaarc , dc quibuscap.

4. art 8. n. Bafistempli, dequacap. 4. a. ;. GG. Murus icterior Atrij tcmpli, de

quo cap. I. att. s- HIK. T res otdines chalamorum po«

fiti aJius fuperaiio, qui chalami

appendicesTocantut, dcquibascap.

4.arc.5. H . Thalaajus iafcrior quinque cubi-

torum latitudine, dc quo cap. 4 . a. j. L Tbalamus mcdius icx cubitorum ,

Ibidcffl. I. Thalamas fuptcmus (cptcm cabir

urom, Ibidcm,

fc-	iMiMi	iiitap	1 • -t. — »
' ! i
T
1 .j -
		=^	--■

»-•<■

^LTIRA riGVRA HEPRJf:- fcntnns fMciem jlerij, ^utffeciabj/ Md ftftentrionem. Huic fimiles aliM dutj^UMrum unM cenverfa ad tccidentem erat , f^ alterM ad mc ridiem.

LLLLL. Quinquc thalami fupcriorej, & quinque medij totidcminfciiori- bus impoiiti ad laius Attij fcptcn- trionale, dc quibuscap. ^.art. 1 o.

M. Unus c tribus thalamis fuperioti- bus, qui ad Acrij facicm occidcn- talcmappofiticrant, cap. 4.art. 10.

N. Parspriir.a fcalae,pctquam afccn- f lu erac ad occidcntcm , de qua cap. 4. art. iL-

O. Pats altcra fcal* , pet quamafcec- dcntcs fpcdabant ad mcridiem, cap. 4. art. iz. Pars teitia, pcr quam afccndentcs fpcdabant ad o- licncem , non apparct ; quia in la- tctc mcridionali pofita eft.

PPP. Portscres Atrij templi ad fcp- tcBttioncm fpcclamcs , dc quibus cap. j.art. 4.

QRRS. Coenaculum templi , quod 4<».cubitiseminebat fupra funi.T.um Atrium , cap. 4. art. 3.

Q^ Pais coenaculi , qu2 fapta vcfti- bulum erat , cap. 4. art. 13.

RR. Parscocnacali,quzSanftoim- pofita fuerat , Ibidem.

S. Par$CQenaaili,qu3:fuptaSani.1unj Sandorum ci ac , Ibidcro.

^.,(j CuicONlM CAitlou, f«m Pnv. Tyfi».

add qua A app qui ieci

nif

ad qua por gur

fc J

cic

biuj prir

OCC]

lic^

lis£

Hai

trad

fcal,

pcr

plat

phy

ordi

parc

&q

pot»

ICCH

fccu Atr.

IXPLIC^TIO ni. TABVLX, (HJui funtjigurt du*. Earumfrim, ixhitet mcnfnmcHm f»ntbus prt-

ftjititnis.

A, M«nra,qu8ccratinSan(iloadl«< vam,dequacap. j.art. ii.

BBBB. Quatuor baculi cx auro fupcrc ne filU , qaibus innitclvintur pa- Dum oidinationcs , Ibidcm itf,

CCCCDEfGHIK. Dimidiati cal^ mi aurei , qui inter pancs pono- banturj ncmpc trcs inter prmium & fccundum, &: Ccdcinccpsintci cetcros pancs , pritcrquim intci <]uiDtum & fcxtum , imcr qu duo tantijm interponcbantur , ut patet in EF, ubi dc indurtriaamo- tus cA fexcut pams , Ibidcm art. 14.

CHI. Tres dimidiati calami intcr quartum 8c quintum panem intcr poiiti ; Defunt cnim quinius Sc Ibxtus panis, ut pateat corum trinm dimidiatorum calamorum difpoC- tio i & qua tationc calamus C C infcrtuscrat fiffuris baculorum aa- rconim, Ibidcmaic. 14. & ij-

AL TiEJiA TABvlU 'rEpr^^

ftnt/tns Altare lum iille (^

ftntieults.

L. Locos, inquo facra ftrucbajitcrj

dcquo cap. 1. art, 7. M. ^ummum alcare, fenloccs ftr:-

Aionis fupragyrum , Ibidem. + + . Altaris gyrus , Ibidem. N. Prima pars altari* fupra ba^

crcfta, Ibidcm. O. Bafisaltaris,Ibidem art. 7. & j. PPPP. Cotnua altaris , Ib.a. 7. & %, Q^ Angulns baCs excfus , Ikide.-n. RiT. Collisperqucmadaltareafcea-

fuserat , Ibidcm art. 13. & 1 4. S. Ponticulus pcr qucm facerdoce»

altare circuituri ibantadgyrum ++,

lbidcmart.14. T. Ponticnlus alter pei qneni iaiat

ad bafim O, Ibidera. PXXX. Spatium in fuamo altari fa-

cerdotibus relitlum , pcr quod arn-

bulabant circum altaris locum ii-

lum, inquo facra ftxucbaotot, Ts.

art. 7. V V. Filum coccincum alcatt permt-

diam ejus alcicudiocm ciisaa4»r

tum , Ibidcm aut. ^.

,^fnt Cui DBVnr C ATTrBU , rtmTriv. t*i»-

5«

qu. J api qu Xcc

ni qu ad qu; po

fc

ci(

biu

pri

occ

lic(

lisi

Ha

trai

fca

pcr

pla

ph]

ord

par

&<

pot

fcci

fcct

Ati

-&< t *;.* t **-^ t *** t >* TRACTATUS II.

D E

INSTRUMENTO ET APPARATU

TEMPLI , ATQUE DE MINISTRIS EJUS.

CAPUT PRIMUM.

IUbendo fancitum eft, ut oleum un(a:ionis apparetur his rebus, qux undionis indigeant: Scriptumeftenim, Faciefque un^Honis oleum fanBum ^ &cc. Id igitur fic confeci t magifter ilie nofter in deferto Moyfes. Sumpfit de unaquaque ex his tribus rebus myrrha ^cinnamo- mo^ cafia quingentor um pondus * ficlorum , videlicet fancto- rum : de calamo autem odorato duccntorum & quinquaginta

II. Q/clomm, Siclus Hcbraice 7p^

Art.I.

Faciendum undlionis oleum. Ea;^.50, i;»

ii.

Oleum un- (^ionisqui- bus c rcbus fic cfFcdii a Moytc, .

Sekel , deciucitur a radice Sp^ Sakal, quod eft appendere & ponderarc. Nimirum prifcorum ternporum nummi tam exacrc,quam exargcnto & auronon fiCy ut nunc fignati numcrabantur , (ed pbne rudes ponderibus appcndcbantur, jam id cxtra controvcrfiam cft {Iclum omnino numifmatum omnium , quae lic- tcris confignata funt cfTc antiquiiiimum. .Etcnim rcnptum videmus Gcnefeos i^. Ephronagrum fuum illum , in quo erat fpelunca duplex a'ftimafle quadringentis iiclis argcnti, quos iJli dicicur Abraham, ^ipendiffe tranfeuntes per mercatores. JErac autcm ficlus , ut videre licct Exod. 30. V. 15. &£. Ezech, 4j. v, ii. obolorum vjginti, Majemonidcscnimr.oftcrtradl. dc Sicljs cap. i.ait. 2. adcric ficlum ejuf- dcm faiire ponderis ac giana hordcacca

,, Jud, nummi gcnuseftapud Hcbra:os, ,, quales funt tctradrachmi Attici. Unde fcquicur, ut duarum cftet drachmarum Hcbraicarum : Etcnim pondcra Hebrai'- ca , itcmque Alcxandrina erant alccro tanio majora Acticis , ut cui vis cx Var- ronc cognofccre licet, Qua de caufa Sep- tuaginta ficlum ubique rcddidcrunt non

iiTfA^CS^Xf^^ y ^ed J^^e^Xf^^ } quia Le- gcmmteiprecabantur Aicxandna*, cujus pondeia ponderibus Hebraicis planc congruebant. Qux ciim minus perfpcdba fuiflcnt nonnuUis , commcnti funt dupli- cem fuifTeficlumi unum fan<5lum,drach- marum Atticarum quatuor j & altcrum communcm, qui tamen nufquam & nun— quam rcperitur , duarum tantum drach- marum ; non eft ita. Scdenim quod ficU pafhm in Littcris facris jubentur exami- nari pondcre ficli fanfti, vcl ut textus.

vulgariatrccenta viginti. Flaviusautem 1 Hcbraicusad vcrbura habec juxta ficlum Jofephus tcftatur , locuples fane reftis, c..,a..^,;; «« ^.,.,ru c.,:- ^.,:„ :„ c».. iiclum fuific drachmarum Atticarum 4.

Sanduarij ca caula fuit , quia in San- duario feivarentur cund:a pondcra qUK^

5,. Siclusaatem , inquit ;, jib. 5, Antiq. J erant reliq^uorum omnium certa 6c prcr..-

40 Tractatus II.

ficlorum pondo. Quod autcm in Lege dicitur , FJcinndmomi Exo, 50. ij. aremanci dimidium ejus , idefi yqmnquaginta & ducentos. Hujus ea cauia & ratio eft, quoniam illud duabus vicibus librabant, ducentorum &: quinquagintaficlorum pondus unaquaque vi- ce ; contrivit deuide unumquodque feparatim ; tum confufa fimui omnia in aqua pura 5^ dulci diluit tamdiu, dum omnino sis eorum in aquam tranfiflet omnis. Huic aqux addidit * liinnem olivi: hin autem capit logos duodecim: logus autem quartarios capit quaternos. Poftrcmo totum hoc igni fubdito concoxit ufque dum omni aqua exhalata reiinquebatur folum olivum, quod in vas fepofuit ac condidit in pofterum.

Myrrha autemifta oportet intelligi concretum fanguinem

certa^cujufdamfer^jquseeftinlndia , quo dehbutos homi-

l^^^a. nesfriigrarepalTim, apertum eft. Cinnamomumeftlignige-

lioinmah- nus id , quod ex infulis apportatur Indi^e , cujus eft fuavis

niaTum cki- ^^^^ * ^^ Hgno fsepc fc fuffiunt homines. Cafia vero coftus eft.

ciiptio. De calamis odoratis , hi funt paleae rubra: confimiles : depor-

tantur & ifti cx infulis Lidia^ ; bene olent : funt autem ex illis

aromatum genenbus,qu^ ad theriacam adhibentur a mcdicis.

IV. Olcumundionis adhanc rationem & modum fi privatus

fdffc^^n" h^^^ efficeretnihi!omninomcnfura2nccaddens,necdetra-

quis olcum hcus , cum id effeciflet obftinate , * pcena ejus erat ^-^^ Keret.

fumiaTu- ^^^^^^ifl'<^c imprudens, ftatum pro peccato * facrificium of-

iiKfiiccict. ferret. Namque fcriptum eft, Homo quicunque tde comfofuerit ,

Ex<7.3o. 33. &c. nempe fi id hocconfilioparaverit, uteoadungcndum

femetipfum uteretur. Nam fifeciflet ideo, ut ejus parandi

modumaddifceret, aut ut illud daretahis inufumfacrum,

nulla poena teneretur.

V. Si quis ungendo confumpfiffet ex oleo undionis tantum,

Moyfis^o- ^^^"^^ ^ft oli va, idque feciflet contumaciter, pccna jti^ J^^^^^

tencbatur.

III.

dcfiiiitio nova

petua norma. Qapd & apud ethnicos u- fitatum t^Q. , ut m dclubris fuis aiFerva- icut pondera menrurafcjue , atque adco facra putarcnt.ad quorum normam cctera cxigcrcntur, Lictcris proditum cfl.

Hinnem. Dc hinnc ccterifqfjc menfuris vidc art. 17. hujus ipfius capitis. IV. Pq?»;», &c. De rationehujus pcenae pluribus aftum tra(5l. (up. cap. 7. art, 1 8,

SAcrtficsHm. Majcmouidcs noftcr ad

initium Commentariorum in tradatum

Mifnicum, qui mnn^ KjritotwXcU' bitur: „ Hoc, inquir, nomincappellatur „ facrificium id,quod non immutatur di- ,, viiiis , vel paupcrtate ejus a quo fiat j Nimirum erat nonnullorum (acrificiotu ca ratio , at profacultateofFcrentis tum augercntur, tumminuercntur. Scdcadc rc pluribusagctui alioloco.

VII.ll

I

DE Apparatu Templi, &:c. 41

tenebatur. Quodfi fecifTet imprudens, oiferret ftatum pro peccato facrificium, quiafcriptumlegitur , Et [qui) dederit exeoalieno ^exterminabiturde fopulo fno, Atenim cam tantum uncturam poena fequebatur, qua: fiebat ex oleo , quod a Moy- fe ipfoparatumfuerat. Namquoddicitur, .^idederitex eo , &:c.fignificat id , de quo fcriptum efl , Hocolemn unctionis pin- Bumeritmihi, Atquinullumaliud, quam hoc, quod cftccit Moyfes , oleum undionis effedum efl unquam.

HoG olco femetipfum ^ aut alium unxiffe hominem, unum & idem erat , quippe cum dicatur , Et qui dederit ex e$ alien^, Si quis autem hoc oleo vafa , pecudes unxerit, aut ethnicos ^ quifuntpecudumfimiles, aut hominesmortuos, isimpune foret, quiafcriptum efl, Caro hominis non ungetur ex eo,

A Moyfe reliquis deinceps temporibus hoc oleo folos unge- bantfummosPontifices, *SacerdotemfeciaIem;, &:egente Davidicareges. Acfacerdotesilliquidem, etfi talium erant

iiits in bellum , & ommilla \

VII. Sacerdotemfecialem. Hiceftille, qui HebraBis modo praecise dicitui si^^ mt^D Sacerdos un^us , mcdo plcxic

cerdos un- voce fact-r-

dotis npnSD nWt^ Vnausin bel- lum. Ofhcium cjus erac Ifraelitas bellu parantes monere coiumquaEprarcipiun- tur Deut. 2 o. Scd non alienum eric hic fubjiccre , qucede his faccrdotibnsexpo- foit Scriptor noftcr tradl. de Regibus & dcbclliseorum,cap. 7, ,, Cum, inquit, „ bellum fufciperctur , feu illud ex edi- <fto Dei neceUarium, (eu etiam volun- tatc indidum , tum faccrdotum ali- quis praeficiebatur , qui fub belli tem- pus cxetcicui certa qujedam effaretur carmina. Is ungebatur olco undionis, atquc adco VnUus in bellum nomina- batur. S. Hic igitur VnBus in bellftm debebat femel & itcrli cfFari carmina. Primum cnim cxcrcitui , cum in cx- peditionem educeretur ante, quam in- ftrucrctur acies cx Deut. 10. de libro praelegcbat, §^is eft hfimo qui planta' „ vitvineam^ necdumfeciteam commu-> „ nem , de qua vefci omnibus lict^it , & „ cetera , quorum videlicet caufa ho- i, mincsmilitia immunesefle Lex jubet „ Deut, 10. Quibus auditis cjulmodi

homines ex agmine abibant : tum deindc reliquis copiisidcm mcmoritcr rccitabat, Nolite metuere y nolite ce- dere. S. Inftru<5la igitur acie difpoft- tifquc ordinibuSjCumpixlium jam in- ftaret, VnHus in bellum cclfoquodam loco fe collocabat ita , ut omnes ordi- nesin confpc<5bu haberet , quibus He- braice diccbat : Audi ifraely voshodie contra inimicos veftros pugnam com- mittitis , non pertimefcat cer veftrum , nol/te metuere y nolite cedere , necfor- midetis eos : §l»fia Dominus Deus ve- (ler in medio veftri eft,^pro vohis con- ,, tra adverfari^s dimicabit , ut eruat , , vos de pertculo. Quse cum dixilTet Vn- ,, Sus in bellum i iubjed:us ei facerdos ,, cadcm per univcrlum cxcrcitum con- ,, tenta vocc procl^mabac. Rurfufquc Vndius in bellum cUcebat: §luis eft ho- m» qut /tdificavit domum novam , &c, Quts efi hom» qui plantavit vineamy ^ c. §luis e(i homo qr^i defpondit uxo- rem,&Lc. Quae cum dixiftec Sacerdos fecialis eadem excrcitui magna voce repetebat unuseotum, qui impcrium in milites habtbat , qui idem deindc addebat de luo : §)uis eft homoformi- dolofus c^ corde pavido , & c. Quae po- ftremaalius eorum , qui ordinesduce- bant, pcr totum excrcitii pronHnciabac,

lenm un- «^ionisnul- lum fuifTe cfFcdum. Ibid.

Ibtd, V. JI.

vr.

Exod.^o. 35

Ethnicos efTe pccudu inftar, Ibid. V. 31,

VII. Quina oleo undtionis inaugura- rentur ?

B

42» TractatusII.

JLe-v.f.ii. faccrdotum filij , tamen ungebantur, quia fcriptum cfl: , Ef facerdos unclus in locum ejus e pliis ejus , &c. '^i^^: Non erat in templo fecundo olcum hoc unftionis. Ergo in^acrndo fummus Pontifex veftium additione inaugurabatur foliim: tcpio olcu nempe augebatur veftibus fummi facerdotij. ^"Tx"^^' Jam de ungendi modo , erat qui capici facerdotis inftillaret Alio modo oleum^quodidcm hicpaulofupraoculosfaceidotisdiduccbat surnospon- -j^ fomiam chi Grdci^ qualis eftiftafigura x> quia in Lege di-

tifices, aho . ^ i r j r ^ . ^ , ^^

rcgcs unge citur , .^jipd junaens Juper c^iput Aaron^ unxiteum^ & conjecravtt. dos fuiire. j^j^ j^ eente Davidica reges uni^ebantur in capite ad hguram

Ibi. 8.11. 1 j ^ • A L- • r ^ ,• -

diademati^. Atquem nisipli<>necauas partescorporisunge-

re, nec multum olei profundere hcebat.

Nemini li- Si quis in fummum facerdotcm , aut regem y qui jam un£l:us

cuiflb , ut eflet, rurfusexhocundionisoleoinftillaret , impune foret.

aioniscor * Scripcumeft enim. 5 ,§ui dederit ex eo dieno^U.c, Atquihiqui-

pus totum dem ab hocoIeoaUeninonerant: led de eodem illo fi quis

EW.ja^} corpusregisfpicaret, vel pontificis, pcena erat. Nam quod

ibid. V. 31. dicituv ^Carohomintsnon ungeturexeo^ quemvis hominem com-

plectitur. Et fummus facerdos fi fuo capiti inftillatum oleum

fumpfiflet, atque eo perfrieuiflet vifcera , poena^ f)-)^ Keret

addidus fuiflet , fi modo friftioni impertiflfet tantiim, quanta

eft oliva: magnitudo.

XI. Nonungebaturrexnifiadfontcm: non ungebatur rcx, fi

An icmpcr • ^, • • v •! i i-

leges inau- rcgis crat nlius : regnumenimapatribus ha:reditate perpetua

guiarcntur traditur Ubcris , ciima Legcdicatur y Vt longo temfore regnet

aionilT ^ffi &flij ejus fufer ifraeL Hic idem , fi qux eflec de regno

2>^«/. 17. contentio, ungebatur , ut fic palam fieret omnibus unum hunc

*°' verum ac lcgitimum cG^c regem , 6c controverfia dirimerctur.

ItaqueSalomonempropter Adonia^contentionemunxerunt:

unxerunt &: Joam propter AthaUam , & Joacham proptcr cjus

fratrem JoaKim. * Jehum vero unxit Elifeusnonoleo undio-

nis, fed oleo balfamino. Idfapientibusquafipcrmanum tra-

XII. ditumeft.

ij^u^llmodo ^ QH^cunque in deferto iUo loco vafa tabcrnaculi fecit Moy- confecrarc- fcs , ca nou uifi ungcndo oleo undionis confecrata funt : Scri- A«w 7. 1. P^^^ ^^^^ legimus , Vnxitque &fan5Hfcavit. Id autcm iUis >

XI, lehum , &c. Ut potc qui non fucrat I dae , fcdicx Ifracl inaugurabaiur. cgentc Dav2dica, ncque porio icx Ju- *

DE APPARATU TeMPLI,^C, 45

qux poft infecuta funt 3 feculis in ufu non fuit. Quxcunque vero vafa in Sanduario fuum ad ufum funt adhibica , hoc ipfo facrata fuere. Quod enim m Lege eft , Omnia vafa , quihus mi^ nifiratur in San^uario , id hoc fibi vult vafa ipfo minifterio di- vinofandajficri.

Acerrse & lances ad recipienda ferta parat^e , &: illi , quibus fanguis hoftiarum excipiebatur , crateres , itemque minifterij divmi reliqua vafa prorfus erant omnia exargento &: auro. Eadem vero licebat ctiam ex aUo metalli genere fieri^ ut fupra pofuimus. Porro fuo quodque ufu confecrabatur. Sifradum eftet eorum aliquod, id liquefiebat, ut ex eo conflaretur ahud. Horum enim fanditas ab eis tollebatur nunquam.

Ne forata quidem , aut fifta vafa facra reficicbantur , fed M- quefafta prorfus renovabantur.

Si culter exciderit e manubrio , fi fuerit crena vitiatus , non reftitueretur,nonacueretur; fed his conditis ad tempH latus inter Sandum & veftibulum ad feprentriones^ eflScerentur alij novi : nullus enim inter di vitias paupertati locus erat.

Duaserantficcorum menfura^inSanduario, * decima, & femidecima; illa utebanturadferta, hac ad diftribuendum fummi facerdotis fertumquotidianum.

Liquidorum erant *menfura: feptem, hin, & dimidius hin,

Ibid. 4. II»

XIII.

Vafa Tacra cx auro & argento fi frangeren- tur>quidex illisHeret?

XIV. XV.

XVI. Qnot eraat mefursEia- cr3E rcium jficcarutn i XVil.

XVI. Decima. Fuit illa pars decima cphi , dc c]ua menfura articulo proxim^ fccjuenti explicabitur.

XVII. Menfurafepttm , hin , & c. O m- nino noftcr hic Scriptor trad:. de Per- miftionibus cap. i. art, ij. has menfuras capaces fic dehnit. „ SAtum , inquit, ,, quod paflim commemoratur , capie- jj bat Cahos fex : Cabus autem capiebat

5, quatuor J>^^7 Logos, Logus autcm ,, capiebat 'quatuor ^artarios, ]am Qnarrarium ibidem artic. iz. ita dcfinit. ,, Quartarius autem , inquit , capit id a- „ quae, vel vini, quod fere fe exzeqiiat ,, ponderi denariorum 17, ac femiflis. Hadeiius nof.er , qui tamctfi non decla- latadquod dcnariorum genus mcnfura- lum ratiouem cxigat , tamcn affcrt ali- quid , quoniam eofdem ubique ufurpat denarios, quorum centum pondcrc aequa- bantdenarios Romanosducentos & qua- «Iraginta , ficut demonftrabitur cap. pro-

xime feq. art. j. in dcfinitione min^. Ex quo patct dcnarios 17 . & femificm noftri Scriptoris pondere ada:quafl'e dcnarios Romanos 41. Scd cnim mcnfurae capaccs iftae omnes, ciim in Talmudc,tum in cu- ftis fere Rabbinorum fcripcis vulgaribus definiuntur ovis vidclicet galhnaceis. Qnod etiam ad fingula mcnfurarum vo- cabula in R. Davidis Kimchi Lexico il-

lo, qui 7) 7J3O Miklol infcribitur, ccr- nere licec. Ac K. Alfesquidem pleraqac omnia menfurarum capaciu genera uno & codem loco defcribit fane quam com^ mode. Is igicur trad de Pafchatc cap. j.

ita difterit. „ Hlin h^ H^^^^^l^l ,, §lHartarius ilic Legis coutincbac lef-

„ quiovum: ^y^ Logt4S\[i\gbSextarius

,, continebat fex ova. ^p Cabus capie-

,, bat ova viginti quatuor. Jtj*^ I/in ova

„ fcptuaginta duo. HKO ^^^»m capic-

Fij

44 TractatusIL

Q^tsc ^ ^ tcrtiarius, Sc quartarius. Logus, & dimidius logus , &c

mcnfuia ^^ quartarius.Utebantur igitur dimidio hinne, tertiario & quar-

facra: reiu tario ad dimetlendum olcum fertorum : femilogo ad dime-

jiquidaru? ^jendum fuum cuique candclabri lucernx olcum : &:quarta-

rio ad oleum in cruftula difpertiendum.

XVIII. At nihil erat hinne metiendum : is igitur cur in templo fuit>

Qiiia fuerat in Sanduarioietate Moyfi. Etenim hoc ille ad

efflciendum oleum undionis menfus eftolivum. Jam qui in

Sanciuario femiloguseratjCouccbanturad metiendumcum

aquam , qua probaretur adultt rij fufpeda mulier , tum etiam

oleumidj quodad facrificium laudis adhiberctur : ufus au-

temquartarjjeratadmetiendum&:oleum, quod adhibeba-

batur adpancmNazara^onim, &c aquam ad leproforum lu-

ftrationem ; qu^ tamen his de cauGs nequaquam confecrata

crant : (edobea 3 quseefficiebantur iilis inSanduarioopera,

ut fupradiximus.

XIX. Omnino menfurse iftae erant facr;e omnes , quippe qua*per-

tinerent addivini minifterij vafa: verum confecrandi caufa

ungebantur menfuras liquidorum intus & foris : ficcorum in-

tus tantum. Qiiocirca qua^ de corollariis illorum decidcbant ,

erant facra: contra veroprofana, qua^decidebantecorolla-

riis horum.

CAPUT SECUNDUM.

art. I. ^'Uffimentum efficiebatur quotannis : namquc id ef-

l.xod.'^o,s^ l^fici jubendo fancitumeft; fcriptumeftenim, Sume tihi

Q^izntiU aromata^ ^c. Atque aLegequidemquatuor omnino decla-

luiiimcnti^ ^^^^ur ejus aromata, ftadc , onyche ^ galbanum ,& thus : rcli-

qua vcro ejus aromata explicata Moyfi fuerunc in monte

Sinai.

J I- ^ Moyfi igitur aromata fucrunt in monce Sinai nominaca un -

iiuotTx a- dccim ,qu^adfuffimentum adhibebantur juftopondere, &

roniatis fie- his addcbatur fine pondere fal fodomcus , &: de Jordane fucci-

ICt? *

», bat ova c^^ntu fupraquadragintacjua-

3, tuor. j^^tj^^vulgoEf^*', fcu H^ha, 3, capicbatpyatjuadrin«^cntatrigintaduo.

" *1D1V vulgo G«mor , qnar cft caHcm " dccima pars E/j/^XjContincbat ova qua- " draginta tria, addita quinia ovi parcc.

DE ApP AR ATU TeMPLI, &C. 45-

num 5 & genus quoddam herbse copiofum fumum exhalancis. Hanc enimnemonoveratprxcer cercos quofdam homines, qui racionem ejus accipicbanc alij ab aliis.

Atque horumundecimaromacum hoc erat pondus adhi- ii^« bendum. Ex uno quoque iftorum ftafte ;, onyche , galbano, )^ /^^"I &churepondus jo.minarum. Jam*minacentumeracdena- niataaohi- riorumpondo. Dcmyrrha, ciifiajfpica-nardijCroco, fedc- (^^^^^.^^"„^03 cim minx pondo dc finguUs : de cofto duodecim minse pondo: Q^d ex co cinnamomi pondo minx novem : de aromacico illo corcice ^^"^['^^^ crium mmarum pondo , cx quibus una coniunchs lita hc pon* deiumfumma,mina^368. Hxc omniajqi amtcnuiffime po- ceranCj terebancur: addebatur indefahsfodomei,& de Jor- dane fuccini * quadrans cabi , &: parum iUius heib^e fumum exhalancis: cum exeo minapondofinguhs dicbus adolebacur inaureo alrari reranc igicur trecencx fexagincaquinquemina: pro numero dierum , quibus fol converfioncm annuam confi- cic : rehqu^e cres mina^ cumefTent tenuiffimas , vigiHa folemni- tatis Expiationum elidebantur etiammulto tenuius. Atque cx eo fic comminuto fumebat fummus Pontifex plenos pugil^ los fuos ,quos folemnitate Expiationumadoleret : reliquum erat fuffimenti refiduumillud 3 de quo in tradatu de Sichs - diximus.

QuaeaLegenominaturftafte 5 hoc efth*gnum illudbalfa- ^^^^^* minum , ex quo prseftans qui:edam exiftit refina : "'' onyx eft ea, nyche, gal- quam in odonbus homines ut plurimum adhibent : galbanum ^^"""^ ^x- habet colorcm atri mcUisfimilem, odorem gravcm: eft autem quid fmt i :

III. \ /C fna> centum erat dcneiriorum 1\X pondo. Bene re$ haberct , {i fubjicerct Scripcor nofter quo tandem dcnario minam expenditatque a:{Uma- vit; quod quia neglcxit, definitionem attulit indcfiniram. Ego vcro hoc habco dc mina Hebraica diccre, cam fuifle du- ccntorum 6c quadraginta dcnariorum Romanorura, atque adeo totidem drach- inarum Atticarum : quiaenim drachma Attica prctij pondcrifque fuit cjurdcm atquedenarius Romanus. Efl ejus rci bc- ije fubdudaratioab txquifiti virojudi- cij , & dodrins prope fingulans , ilJo , qui confcripfit cam, quaiextatad calccm Bibiiorum in folio elegantiffimis typis cxcuforum Paiifiis ab An^t. V i 1 R^ e' ,

ann.i^^i. Chronologiam facram , per- fc^ftiiTimam , atque omnes numeros in fe habentem, eidemqucadjecit mira quan- dam appendicem, inqua cummultis & variisde rcbus , tum vero de nummis , ponderibns & menfuris antiquorum, praefertim vero Hebiacorum ita difputat, .cademque inter fe ita comparat, nihil ut in eogenere defideretur,

§luadrans cahi. De cabi capacitate d> <5lum eft cap. fuperiori art. 17. I V . Onjx f/? ea. Hxc HebraicS dicitux

Miina n*l£)y ^^^c Buxtoifij Lexi» con Talmudicum in thematc "^lJjf-

F ii)

4^ T R A C T A T U S I L

ccrtarum, qua: inGrxcia nafcuncur,arborumrc{ina. Atquc hsec aromata fic appellantur Arabice 2^^ ^^^t<) ?XoS;i lli;

myi LDr ipi p£3;;n piDiSx S^^oi nj;^ypi ^ooi ^ksSi ni;^ai

QuTnamc- Apparandi luffimcnti crat ifta ratio. Saponis Karfincnfis

rattuffimc- adliibcbantur cabi novem,qi;iibusonyx perfrida dilucbatur

latio ? mvigmtiuno cabis vmicapparmi , vel vcteris albi, ejufque

generofiffimi. Exinaromatum unumquodquefcparatim eli-

dendo multo maxime comminuebac a!iquis. Is per totum eli-

dendi fpatium : Be^e , hene frange , fibi ipfe dicebat , tum om-

nia intcr fe commifccbat ac confundebat.

EfficknHu Suffimentum dc facris fumendum erat, & in facris efficien-

inaciiofuf dum intra atrium. Siquisilludautfumpferit deprofams,aut

iinicntum. jj^ y^j^j^ prQf^nis coudiverit , vitiofum erat.

VII. Reponebatur in mortarium bis in anno : difpergebatur xfti- nJTuffime- vo temporenemucefceret: liieme contra coacervabatur ne tum ferva- ejus evancfccret odor.

^v iir. ^^ ^^^^ ^^ fuffimento condiendo quamvis parum mellis ad-

Qqjdfuffi- hibuiflet,vitiofumid eflTet : fi quis ex imperatis aromatibus

rcddem ii ^^1^^^^ unum, is cfTet addidus morti, quoniam fuffimentum

legitimum? feccrit alieuum. Si quis autem fecutus rationem prsefcriptam

fuffimentumminutatim compofuifTet, id quidem eflret ido-

neum, ctiamfi aliam mane portionem , vefperi confecifTct

aliam.

IX. Si privatus homo adhibcndo prasfcripta pondera ex his aro-

rf"ffi^"*^ matum generibus compofuerit fuffimentum , idque ad fruen-

tumexpi^- dumejusodorem, isctiamfinonfitodoratus, tamenpropter

fcripto fa- compofitioncmipfam pocn^e finO iTm/^erat addidus fi contu-

"nendum maciter fecerit, & addiccretur ftato facrificio propeccatofi

cjusodoic.? feccritimprudens. Qupdfinonperfecerittotum, fed dimi-

diam, veltertiam tantiim partem, fiquidem commemorata

adhibuit pondera , nihilominus pcense ]^«^2 iT^re^/addiccretur,

Fxo.30.j7'. quia^ fcriptumeft, Talem compojitionem non facietis inufusve-'

^ ' ftros . ,^ ^omo qtiicunque fecerit Jimile , ut odore illius

ferfruatur^ peribit de fofulis fuis. Licu^ife fie- ^^^ ^^ fcccrit , ut facicndi rationem addifceret , vel ut illud rifuflimen- Ecclefix donatet ,impunc foret. Jam fi quis cjusodore ufus tuni c6, ut gfjg^ ^ idque ipfe non fecifret, ejus quidcm pccna non erat ^^^^

DE ApPARATU TempLT5&:C. 47

Keret : fed ea crat poena , qua^ fequebacur , * (i quis facris abu- ^=^<^? ^"*^^ fus fuerit : neque enim a Lege poenx ^-^2 ^'^waddicitur , nifi ^gt"° ^ ^^^ qui fecerit talcm compofitionem ad fruendum cjus odorem.

Quod erat intra templum altare aurcum , in eo fingulis dic- ^^- bus iuffimentum adolebatur . nec quidquam in eo facrificaba- J^^"^? ^""' tur ahud. Si quisfummentumhuicdiflimiiealtariiniftoado- facrificarc- levifTet, vel fimile quidem 5 fed quod vel unus , vcl multi fimul "^"^ * confociati largiti fuiflent ;fifeciiret ineofaciificium-, filiba- men fudiflet , verberibus coerceretur ex ifl:o Legis edido Non offeretis fuper eo thymiama compojitioms alterius , nec obU- ^xo. 30. 9^ tionem ^ d^ 'viclimam y &c. . .

Arca foedcris cum transferretur in locum alium ex alio ncc ^^\

., 1 1 r r 1 I • Arcamroe-

jumentis, neccurribusdcportanda ruit, led hommum erat deris ho- imponcnda humeris. Quod cum oblitus rex David arcam "^i^utnhu- curruvehifinerct,extempl6mortemuItatuseftOza. Jus eft p^o^/ta^dam enim arcamferrihumerishominum, quodfcriptumeft^j^/^ fuifle. S anfhario fer^viunt y & onera propriis fartant humeris, ^^^- 1-^"-

Qui por tabant arcam humeris, eorum oportebat alter alte- ^ni. rius os fpeftaret ita, utambotergaforas,oravertcrent intus ad arcam. Quorum fumma cau tio erat , ne vedes ex arca: eva- derent annulis. Nam fi quis ex annulis auferret ve£lium unii, is verberibus multaretur ex hoc Leeis didlo , ^ui femver erunt m circulis , nec unquam extrahentur ab eis.

CAPUT TERTIUM.

A ItT I

OM N I N o Levi fatu editi minifterio fan^lo erant omncs Levitas addici:iacconfccrati,quadereficloquuntur littcrse fa- o|^nes mi» ^ . .;* , -Ai \ r ' nmerio

crx, Eo tempore Jeparavit trwum Levt, Ac jubendo lancitum sanduarij eft , ut Levitse , vehnt , nolint , vacui fint & parati ad Sandua- vacaflc. rijminifterium:aitenim Lex, Sdis Jiliis Leviwihiin taberna'^ NumTiz^ lofervientibus. Et fiquis e Levi pofteris volens &: lubens fe mu- ^h neribus &; ofliciis Leviticis addiceret omnibus prseter unum, noncooptabatur ufqucdum fefeprorfusomnibus addidum vellet. H^cigitureranteorumofficiaatquemunera, utSanduariu qJqJ ^

X» Si e^uisfafrisalufas. Qua dc re copicsc dilput*bitur tradt, pofticmo hujus Libri

48 Tractatus II,

qnalia Le- cuftodircnt , ut partim eorum janitores eflent , qui Sanduarij

Ja rbiienn po^tas aperirent ac clauderent, partim cantores, qui quocidie

Viut.is.j, canerent adrem divinam, Eft enim in Lege, Minijlrabit in

nomine Bomini Deifui , /icut omnes fratres ejus Levitx, Ecquod

igitureftinnomine Domini mJnifterium? Cantus vidclicet

carminis. Canebant igitur ad omnia uni verfa^ Ecclefiac holo-

caufta debita : itomque ad feriarum pacifica facrificia, quo

temporefieret vinilibatio. Nam voluntate cum Ecclefia do-

narcf^ holocauftaacftivaqu^dam, &:cumlibamentafcpara-

tim fierent , carmen non cancbant.

T T T

levitas *ad Levitam 5 qui lugeret munus efficcrc £as erat , & ad rcm di- rem divina viuam cancre. Jam fingulis quidem dicbus in fuggefto non vo°e fidL confiftcbant pauciorcs, quam duodecim Lcvitas , qui carmen bufque ce- ad rcm divinam concinerent , fed his fine fine poterant adjun- cinifTc., gi. Hi quidcmcarmennon canebantnifivoce : ecenimpra^- cipuus eft in minifterio fando vocum cantus j verum aftabant ibidem alij qui fidibus canerent. Horum crant alij Levita^, alij generc clari Ifraelirx , qui facerdotibus coUocarent filias. Nam in fuggeftum afcendebat nemo , nifi claro genere natus. Jam qui fidibus canebant , his non poterat duodecim illorum vocccanentium abfolvinumerus. Qnpt & Quibus igitur fidibus utebantur > Nabliis , tibiis , cytharis , «]uaiia ad- tubis , & cymbahs. Nabha nec paucioraduobus adhibcban- acUemX ^^^^' ^^^ plura fex ; ncqucpauciorcsduabus, nequc plurcs vinam fi- duodccim tibl^: tuba? non pauciores duabus, nec plures quam §^"^' centum &: viginti : cytharas non pauciores, quam novem 5 fed augebantur ad infinitum : cymbalum adhibebatur duntaxat unum. Y. Cundis diebus folemnibus &calendis ad rem divinam fa-

ccrdotcs tubis clangcbant, & canebant Lcvita^ carmcn , quod Kum. 10. ^ Lege dicitur , Si quando hahebitis efulum & dies feflos .^& cd- lendas canetis tubis, Tuba fiebat ex argcnti mafTa ; verum fi quiscamexargencifcrutisefFecifTet, tamcn cfTet idonca: ex aUo metaUi genere , vitiofa. Atquc illx, quibus canebant, ti - bise , fiftulas erant e calamo , quippc cujus fonus dulcis eft. Jam modos unicaduntaxat tibiadiflingucbat; eft enimca diftin- guendi ratioquam pr^cclarifTima. Omnino

II. HoUcAfiffA ^Jiiva. Dc hiscxplicabitur cap. yiart. 13.

VI.

[lumgcnc ra

deApparatu Templij Arc. 4^9

Omnino duodenis in anno diebus ad aram tibiis cancbant : ad immolationem Pafchatis primi, ad immolationem Pafcha- tis fecundi, ad primam feriam folemnitatis Pafchalis , ad pri- mam feriam * folemnitatis hebdomadarum , «S^ per odo dies folemnes fcenopegiorum. Atque hxc quidem adhibebatur tibia contra legem de fabbato : pertinebat enim ad facrifi- cium; quicquidautemadfacrificiumpcrtinebat, pro facrifi- cio ipfo putabatur : facrificium autcm de fabbato * legcm clevat.

Nemo Levita munus fuum effedurus admittebatur in a- trium, quin prius eflet quinquennio minifterium edodus : ha- bemus enim in Lege , Hjtcejl Ux Levitarum d viginti quinque annis^ &c. Atqui alio loco a Lege dicitur , A trigejimo anno ^ &c. Quo igitur pacto Lex fibi concilietur ? Nempe quinquen- nium iftud m addifcenda minifterij ratione ponebatur. Etenim minifterium inire non poterat, quin jam vir grandis eflet quip- pe ciim fcriptum fit , Virum^ virumfecundiim ojjiciumfuum^ dcc,

Quod autem de Levitis in Lege dicitur , Cumque quinquage-

Jimumannum Matis imfUnjerint ^fervire cejfabunt y prarceptum in

idtempuscrat, quo SauiHuarium , feu tabernaculum depor-

taretur cx uno loeo in alium; non item in ea quse poft infecuta

VI.

In facrijfi» ciis facicn- dis non ha- bitam efle racionem legis dc fabbato.

VII.

Num.Z, 14

Lcvitas quinqucn- nio divinii minifteriii efTe dodios antCaquam admittcrc- tur. ihid. V. 4j>

VIII. Num^Z.ij. Qao astatis anno , quo

VI. Solemnitatis hebdontadarum. Pror- fus omncs folcmnicatcs , quse litteris fa- cris dccernuntur in unum duntaxat dicm, hoc captivitatis tempore biduo celcbran- tur a Judseis : immo vero & earum ma- gna pars ctiam ftante templo biduo agc- bantur. Quod quamobrcm (itquoEdam ita fadum , fiatque etiam hodie , copio- fc difputaturtrad.de Confccratione Ca- lendarum cap. j-.quem nos tradatum La- tinum fadum annos abhinc odlo in lu- ccm protulimus. Porro folcmnitas heb- domadarum fctj Pcntecofte in Paraphrafi

Chaldaica Num. 28. i^. f)iyV ^Ppel- Jatur , atqueitafere in Talmude Rab- binorumque fcriptis, Namque in textu facro ultima feria Pafchatis , atque fo- lcmnitatis Tabcrnaculorum proprie ap- pellatur eonomine, quippequoddedu-

dum ab •^y^ cUuderey cft quafi clau- fula diclarum modo folemnitatu. Quan-

quam funtqui putcnt & Pcntccoften id

circo iT^yj/ ufurpari , quia dies ille quinquagtlinius fit veluti claufula prac- (criptarum feptem iliarum hcbdomada- rum a poftero die Pafchatis ad Pentcco- ftcn intcrccdentium. Ego vcro fic exifti- mo veibum ifiud quod in littcrisfacris , ut ante ditTlum , propiie cft foiemnitatii Pafchatis & Tabcrnaculorum claufula , atgeneratim quaelibec fcria, apud Para- phraften Chaldaicum, Talmudiftas, ce- terofque Scriptores Hebraeos ab hac co- muni feriarum fignificatione receflifTe, in eaque permacfifle , quae alias *<-

mj/13t^n feftun^ Hcbdomadarum nuncupatur : quod idem faiftum in voce

^n fuper. trad. notavimus, atque etiam cx hoc ipfo textusloco cognofccre licct. Legem elevat. Hoc illud eft , quod A^Iacth. 11. j-. Pharifaeis refpondct Chri - ftus : ^ut non legijiis in lege , quia fab^ hatis facerdofes in tensplo fahbatum 'vio^ Ifint , (^ fine crimine funt^

G

yo TractatusIL

^orporisti* funttempora. Nam pofteaLevitamnequeanni, nequccor-

tio Levitac ...» • n • r • i • i i i

ficrent di- poris vicium miniltcno raciebant mhabilcm : vox erat una , vi:?omini' qux cum in Lcvica confccla fenio foict , hominem fuis San- bUcsV" ^ duarijmuneribusfaccret inhabilem. Ac mihiquidem fic vi- detur, omnino carmini canendo deinccps hunc haud ido- neum cfle , verum idoneum fuifle , qui ponerecur eciam in nu- mero janitorum., IX. Samuelvates, itemquercxDavidomnes omnino Levitas

fb^intde- difl:ribuit incurias viginci quatuor. Earum unaquarque ple- fcriptjsLc- nam hebdomadammmiftrabat: tumvcro princ:ps cujufque ccsT""^^^' curixcundoscuriales fuos diftinguebat infamihas. Jamfia- gulis hebdomadae diebus miniftrabant ccrtiquidam, arque hifcediariisminiftris fuum cuiquemunus afliignabanc fami- liarum principcs. Omnibus autem Levitis erat interdiclum , ncaltarisobirentmunera; hocenimfibivuItLegisillud, Itit Kum 18.3 duntaxat y utadvafa San^tuari] & altare non accedant ^ ne&illi moriantuT , vidclicet altarisefFecSuri munera : namidern hos attingere fas erat. X- Atque ut Levitis interdidumerat, ne facerdocummunia

ce^i-doiibiff' ^^P^fl'^'^^^t,ficetiamfacerdotibus interdidumfuit^ nefun-. que non \\~ gcrentur Levitarum muneribus. Nimirum hoc illud eft^quod naobi^c^^ a Lcgc dicitur , Ne ^illimoriantur ^&vosfcreatis fimul. Quin munia. ctiam faucitum erac ne Levit^e ipfi alter alterius ctficeret opus ibtd.i2.$ nonnavarctoperam janitoricantor, neccantori janicor ; aic Num.^.^s> cnimLex, Vnum^uemque iuxta ojficium & onera fua. Qu£K pcena ^^ ^ muuia faccrdotum eflent cxecuti Levicx , vcl fi quis faccrdotum horum Lcvicam in alio opere atque fuo adjuvifTet y m.orte ta^'uni^uT ^^''t^^^t"^ divinitus:hoccnimfignificatLegisillud , Ne & fi officio ' iili moriantur. Sacerdos autem ^ qui Levitx munerc fungcrc- fiingcietur ^ur, omnino mortc nonmultarecur j vcrum*contra lcgem

alicno ? r • rr ^

i^Hm.iz.y vctantem teciflet.

XI. Cfintralegem 'vetantsmfeciJfet.QniC' ejus erat poena ut vcrbcrum idibus ua- c[uis autcm lcgcm vecaaccm violarac , 1 dcquadia^inta multarctur.

DE AjpAB.ATU TemplI, &C.

yi

CAPUT QUARTUM.

Art. I,

LE V I T I s e cunftis faccrdotes funt ad facrificia facienda Cundis h dcledi : fcriptum eft cnim : Separatuf^ue eJlAaron , utmi- ^cr^fade- nijiraretin San6io San^orum y &c, Etenim jubendo fancitum dadekaoff cft y uti faccrdotes fcccrnantur , ac dcdicando rcddantur ido- ^^^^j^^"^' nei, quifaciantfacrificjia: cfteniminLege, Etfacrahis eum^ i.p^r.zj.i^ quiapanem Dei tui ojfert. Lev.zi. 8 .

His igitur oportct omncs Ifraelitac plurimum habcant hono- l !• . ris , & cundis in rebus fandis primas defcrant. * Hi primi le- bu^ honor6 dionem Lcgis incipicnt;, primi gratiarum adioncm habebunt, effe habca-?: porro primi portioncm rerum optimam aufercnt. ""^'

Moyfes nofter ilie magiftcr faccidotcs in odo diftribuit cu- ^J^^^^^^ rias: earum erant quatuor de ftirpe Eleazaris, & de ftirpe Itha- liiic ordinc maris itemquatuor, Quar quidempartidomanfitadSamue- dcrciiptae

* I ^ . .^^ * r 1 r^ -J racerdotUBl

lemprophetam: isenimluo temporehmulcumrege Davidc ^-^^jj diftribuiteosin curias viginti quatuor , quarum fuus cuiquc prseerat Antiftcs. Exhisigitur Hierofolymam opcratum.af- ccndebat finguhshebdomadisunacuria : vices mutabantur linguhs fabbatis : abibat una curia , & fucccdebat ci proxime fequcns ufquc dumminiftrafrentomnes, atque ad eundem ordincm pcrpctuorcdibant.

Ac jubendo fancitum cft, ut addies folcmncs fint sequa con- ^^ ]j^s fo- ditionc eurias omncs ; ut quieunquc pcregre vcnerit faccrdos lemncsom-

II.

HI primi UStionem legis inci- fientt Vcterem cflc Judaforum Gonfuctudinem ,ut in fingulisSynagogis ilngulis Tabbatis populo publici dc volu» miiic pi3elcg.at:ur aliquid c Lege atque c Propnetis, vcl cx co cognofccrc licct, quod Aftib. Apoft. 15. v. 14. & ij. fcri- ptum videmus, llli 'uer» pertranfeuntes Pergen , venerunt --ntioc^iam Fifidid : C^ i^i^^JP iiynagegftm die fatbatorum [e- derunt. Pofl le^tonem fiutem Legis (^ Prophetarum mtjerunt Principes Synago- gA ad eos dicentes ; Virifratres , fi quis ift tn 'vobis jermo exhortationis ad ple- bem, dicite. Hanc coniuctudinemab ul- que M> :y(i tcmporibus dudam Jndsci vo- lunt, ficut viderc cftapud Majcmonidcra

tra«^. de Piecibus cap. ii. art.i.&z Ac fabbato niancquidcm deftinatam Lc- gis fcdioncm populo praelcgunt viri ad minimum fcptem j {olemnitate E<pia- tionum viri fcx: ceccris autcm diebus fc- ftis viri quinquc, quorum fua cuiquc portio diftribuitur ita , ut primam pice- legat facerdos, alteram Levita , tertiam Ifraelita j atque Ifraelitarum deincepj hic fervctur oido , ut quo corum quif- quc virtute praeftantior habctur,c6 prior fit ad pta;legcndtim : fcd hac de rc tota plunbas agitur co Trad. qucm paulo ante laudavimus cap. ii. Docct igitur Scr ptornoftcr facerdotibusut inpiaclc- (ftionc LcgiSjfic & in cundisfacris, pii» mas cfte dcfcrcndas,

G ij

52. TractatusIL j

nrs faccr- adfolcmnicatemaltari miniftracum;, cumea, quascxordinc ^ jus habuif operatar , curia mmiltret paruer , pancerque facra participet, feminiftra. Hcc quis ci dixeric : Abi dum curias tuse ftacum mimftrandi J di altari. jempus appctierit, ait enimLex, SicxieritLevitesex una ur^ \ Dent. 1 8 . fT . hium tuarum ^ Scc. T^ u'f Verumenimnotandumeftharc ediftaduntaxat efTe de fa-

UlCDUS 10- ■/• •• J- /* 1

lcmnibus crificiis dierum lolemmium , de partitionc panum propoficio-

pubii^ca nis, & duorum illorum* panum Pentecofte offcrendorum.

participafu -^^^1 vociva lacrihcia, voluntana,& jugia ncc folemnibus qui-

raceraores dcm diebus quifquam fecent prarter curiam ex ordine mini-

n^rios.'"' ftrantem , qLod in Legc dicatur , Fartem cihori^m candem acci-

DeutAS. 8 . piety quam & ceteri , exctpto eo quodin urhe exfaterna eifucce[fi.one

debetur, Hxc enim eft Cjus loci fencencia^portionem accipient

arqualemi nempe de facrificiis publicis, non icem de rebus ce-

teri>,^ quas pacres jam diftribuerunc tum, cum facerdotum cu-

riis iuam cuique hebdomadam defcripferunc.

VI. Qujn eoam operatio illaipfa efficiendorum panum propofi-

^S on om -" i/"i'

r.ib:is Gcris ^^^^'^^ ^^ loL.m curiam ex ordmc miniftrancem percinebat: fed add.cs lo-^ operatiuefti.iendorum duorumpanum ad Pencecoften offcr- P^cTa°r fa- ^^"^0^*^"^ cx ^quo pertinebac ad omnes curias. Acque de ccrdotes dicbus folemnibus (olis hic mencionem fieri hic Legis verfus cxtraordi fignificac, Ex una urbiumtuarum cx omnt ifrael: caenim eft ejus Diut.i%,e. icncennacumumDis Ifraifl in unam &: eandemurbemconve- nerjc. Quodaucem defoHsfacerdocibusmenciofic, indepa- eut.n.t, tet,quiaLexaiCj Partem ciborum eandem comedct mimc^m do- na Sancluarjj nififacerdoces comedebacnemo. ^^^' Icem qui deberec hoftiam facerdos , is quocunque volueric die in Sanduarium venirec , 5c facrificium faceret ipfe fuum : De'^. 12. V. eft enim in Lege , Etvolueritvenire dcftderans locum quem elege-

ritDominus minifirabit ^ 6cc. £c quidem eciam hoftiani

<]ucdre^fic- P^^ peccaco 5 & hoftias pro delido pro fe ipfe immolabac ^ ac- ripotuiiTc , quc fe ipfe expiabat: tum hoftix corium capiebat ipfe, carncni wnfaj7c]uTs ^P^^ comedebac. Qu|n eciam facerdos fuam cuivis ahj facerdo- cxtraordi- ti darcc immoUndam hoftiam^ cujus itidcm pcHis & admini- ncmj^acri ftratio foh faccrdoti maneret ei , cui daca fuiffec. viii^ Cum vero facerdos ille, qui prxbebac hoftiam, corporis vitio

V. Pp.num Ttntecojfe. Vidc cjua: fupe- rolemniraiis nomine Rabbinico , quod iiori capKc ad art. 6. diximus dc hujus [ idcm hic ioci ururpatam.

DE Apparatu Templi, &C. ^5:

cratafFedus^tumeam miniftrantidabat curias, cujus eciam crat hoftixcorium. Idemfiforecarcate confeftus , fi morbo affeftus fiCjUt difficultcr quidem •, fed tamen rem divinam facei e pofTer, vidimam fcilicet cuilibec dederic facerdoci: ve- rum adminiftratio &: corium viftimse ad curiam itiiniftrantem pcrtinebat : fin omnmo rem divinam faeere non pofTet , curia^ miniftrancis erat toca vidima.

Idem fi facrificiis Ecclefi^ efTec immundus , &: incegri facer- ix docesceceri efTentitidemimmundi, vidimam dedcrit his e curiaminiftrantefacerdotibus , quicorporis vitio laborantes mundi eranc. Atcamen adminiftracio vidim^ , coriumque erat immundorum e curia miniftrance facerdotum.

Si prarberet ad facrificium hoftiam fummus facerdos , ifque X. lugens eflet, eam cuivis facerdocum dedenc: hoftix vero co- rium&adminiftracio adfacerdocescuriae miniftrancis perti- nebat. Summus enim facerdos etiam lugens rei divina^ facien- da: erat idoneus, ut inferius demonftrabicur : qua de caufa 6c immolanda: hofti^e fua: vicarium dare pocerat.

Ex curiarumprincipibus fuam quifque curiam in familias ^^- diftribueratica , ut fingulis hebdomadardiebus fingul^fami- ftributa lix toca: deinceps rem divinam facerent. Et famiUarum fuum q^^ejibctri- qiia^quc Ancifticcm habebac. cuna'?""^

Cundis aucem facerdocibus pra^fedus erat fummus facer- Xii* dos. Isinaugurabaturundioneoleifacri,&:veftimencofacer- d^lunimT docij magni, uc fcripcum videmus y Sacerdos maximus inter pontifices fratresfuos yfuj)cr ctijus capitfufum eji uncHonis oleum^ &c. Quod ^"^"^"J^* finurumadeflec oleum undionis , inaugurabacur folo facer- z^.-y.n. 10. docij magni veftimento induendo. Nam quod a Lege dicitur, SupY cujus cafutfufuv'1 eJluncfiGnis olcum , & cujus manus infacer- •

dotio confecratd funt ^ njeflitt^fque eftfan^Hs veflihus fiWxoQ&ox vulc quomodo facerdos augetur &: inauguracur undionis oleo, fic augeri & inaugurari facerdocem veftibus iUis induendis. ^ju

Vcftimentisigitur cuminaugurabaturprimuminduebatil- inauguran- laveftiumodoo-eneraiquas deindedepofitas rurfus induebat ^- P""'^^: diecraftinojidquefepcem deinceps di.cbusitidemfa6titabat: ^. diebus aitcnimLex, Seftemdiebusuteturiila ^quifontifexfroeofuerit ^""^^""^^^ confiitutus de fiiis ejus. Ettanquam per feptem die*^ continuos exo,i^».-^,q. inaugurabatur veftimencis vitafeptemdcinceps diebusinau-

G iij.

y4 TractatusII.

garabaturolcoiincbionis. Qoi fi rcm divinam faccret antc>

quamperfepccm diescontinuos ita veftitus aut unftusefTct,

tamen hxc illius adminiftratio fuiflet idonca ; ut enim erat aut

hifce veftimentis fcmelaudus,autun6lus oleo,fummus erat

facerdos ad omnia factus.

^ •^,^Xv Inter fummum faccrdotem oleo undionis inaucruratum , &^

criminisc- fohsaudum vellibus hoc unum mtercrat 5 quod iilc ii quidim-

latin vaiiis «fijdens commififTct quod ftaro facrificio pro peccato expiare-

modisinau- ^ . 1 t « . * . * « • /• ^

surandi tur, juvcncum immolaret j habemus enim m Lcge^ Sijaceraos pontificis. qui un^lus cfipeccaverit , & .Ccterumerant ad omniapares. ^'^v. ^ Summum facerdotemcreabatunus ille Senatus, quiunius Summum ^^ feptuaginta crat hominum. Summus facerdosnoninaugu- r^carf ^ab^ rabatur olei unftionc nifi intei diu , quia in Lege eft , In die »»- Scnata BlonisfuA. Qui fi vcftibus folum augcrctur , itidcm non iuau- n-iaximo. gur^batur nifide die:&: fummifacerdotes duo fimu! non fiebaf. XV L Conftituebatur autem facerdos , qui dignitate proximus cf- Adpontifi- fetafummofaccrdotc, fictanquamin adminiftratione rcmi ramfemper cft fccuudus arcgc. Is vicarius appcUabatur, idcm cciam dicc- aftitiiTe vi- batur Antiftcs. Is igitur ad dextram fummi faccrdotis fcmper caiium. adftabatj quod huic tribucbatur honoris caufa : rehqui deinde faccrdotes erant ad manum vicarij. xvii. Pra^ierea autem creabantur fubvicarij, qui vicario cffent febis ftip^ idcm 5 quod ipfe pontifici : hi erant ad minimum duo. Porro li fubvica- praefcfti creabantur non pauciorcs , quam feptem , quibus iTprfe-^ committebantur claves atrij , cu jus apcriendi poteftatcm om- aos7. qui ninonulluscorumfeparatim habcbat: fedopuscrat^utcon- clavcshabc- yenircnt, &:fimulatriumreferarentomnes.

XVIII. Et quiparerent hilce pra^rcttis creabantur qu^eftores non Scptc priE- pauciores tribus. Horum munus crat , ut qu^ecunque numini luifTeq^uaE- dcvota fuificnt ac couftituta exigcrcnt aut ipfa , aut , fiprctio ftorcstics. redimerentur , corum pretium , quod deinde rebus idoneis impcnderctur. xix. Undionis oleo inauguratus pontifcx dignitatc anteibat ei,' intcriacrr- qui vcftimcntis foHs iuducndis cffet iniuguratus. Rurfus hic di^niratis rcrum diviuatum adminiftratioui prarfcctus iu pcrpctuuman- gradus 8 tcibat ilh , qui oleo facro undus femel dunraxat Deo operatus fc^*aidor fit co , quod fummo facerdotifluxio feminis accidifiTet. Hic aiiusaiio. quifcmclcrat Deoopcratusco, quod fummum facerdotcm

DE A pp AR ATu Te MPLi^ &:e. 55

fluxio feminis temcraflet pra^ftabac ei , qui fummi faccrdotis , quoniamis vicio corpoiiserataffedus 5 munuseffccit. Et qui propter vitium corporis , quod effet m fummo facerdotc,mu- nusejus eftexccutus, * is mundo in beiii munia faeerdoti f ra-ftabat. Prxftab:it undus in belli munia facerdos vicario fummi facerdotis : vicarius autem prseftantior erat fubvicario: fubvicarius pr^fcdo: pr^efedus quseftore: qu^eftor curi^ prin- cipe : curixprinccpsantecedebatfamilise antiftiti : deniquc antecedebat familix antiftes cuivis reliquorum privatorum fa- cerdotum. Itaque inter facerdotes femper erant odo dignica* tis gradus.

Cumrex,cumfummu.^facerdos5 cum reliquomm pra:fe- j^ofti^oiii ilorum aliquis mortuus effet , fubftituebatur in ejus locum vel bona fimui filius, vclisadqucmlegereuib-\t hsercditas : adquemigicur ^^^"^[^^^^^'^ potiorijure venicbant bonamortui, idcmhic &c ad honorcs vcRiiFe ad Cjus crac potior , fi tamen haud miuori , quam erat ille , inftru- proximos. dus eflet fapientia,aut fi fapientia foretinferior, Deumcer- te non minus, quam metuerat ille, metuerct. Quod enim Lex de regc dicit , Regnet ipfe ^filij ejtisfufer jfrael , id quidem hoc Df^^?» i® indicat regnum pro hxreditate legitima cradi : atque apud If- raclitas omriis dignitatis eft eadcm ratio^ ut qui dignitatem adeptus fit , hic iiiam fibi &: pofteris fuis fit adeptus .

Atcnim facerdotis in belh munia undi filius non fuccedebat i^^^\,y^^ inlocum patris unquam rfederatcjufdem conditionis atque :ignitaci$ reliqui facerdotes. Itaque poterat ad belli munia ungi, vel ^,^^*;^^"'^^ non uno;i. Jam facerdos undus ad belli munia cum miniftraret fuiiTc def- in Sanctuario quatuor omnino veftium generibus fic , ut ccteri -cnium. facerdotes ^ indutus erac. Erac afcenfus ab uno honorum gra- du ad ahiorem: fed defcenfus ad gradum inferiorem non erat. H^sec eft cnim Sanclorumracio, ut augeanturquidem , nun- quamminuantur, Etenimapud Ifraehtas imperium abroga- tur nemini,nifiquisfcelusaHquodadmiferic. ^

Enimverofummus facerdos fi quid commififl^r ejufmodi, SuinmuiTi uc verberibus addicerecur , is itidem , uc homines ceteri ver- jfccrdocem beribus addidi, vciberaretur apud confeffum crium judicum: Je^benbus* tumdignitacem priftinamrecuperabac. '^ muitamflaf

XIX. is inunBo in belli munia facerdoti. _ hujus Tiad;. adart, 7.. Dc. hoc faceidotc explicaturn eil cap i, \

I^

Tractatus IL

Art. I. Quibus re- bus ornaru oportuit fa- cerdotcm , ut pontifi- catudigQUS cilec ? IL

IIT.

Quanta poatiiici revcrentia dcberetur ? Lev, iiio.

IV. Pontifici

ad lugentes adirc cura dignitatc licui[rc,non item inire convivium.

CAPUT QJUI NTUM.

SUmmus facerdos oportebat fratres fuos fuperaretom- iies decore , viribus, divitiis, fapientia , fpecie. Cui fi nul- la res effet , cundi facerdotes ei largiebantur pro fua quifque faciiltate , ut vel opulentiffimum eorum opibus fuperaret.

Neque tamen horum quidquam impediebat , quominus quifquam fieret fummus facerdos. Omnino his eumornari rebus ^prasclarum erat ; fed cujufcunquc loci faccrdos hac di- gnitate amplificaretur , ratum &c fixum erat.

Jam fummus facerdos necefle erat fibi ipfc honoremhabe- ret y neu fe fe levem prseberet velut unus de multis , neu quif* quam confpiccret eum '''in balneo nudum, aut in latrina , neu porro tum , cum tonderetur. Namquoddicitur, Sacerdosma' ximusinterfratresfuos^ idhoc fibi vult cunctis adverfus eum fingularem quandam adhibendam efle reverentiam. Quj fi vellet ut alij feeum lavarent , licebat.

Idemneccomeflationem, necconvivium pubHcumquam- vis facrum inibat : * ad lugentes autem , fi vellet, adiret. Quo cumiret nonfe confundebat cum rehquis faeerdotibus : fed hi eum honoris caufa fl:ipabant : vicarius ejus medius intcr eum &: comitantem populum intercedebat. Apud lugentem vicarius & inundus facerdos, qui aliquando pro fummo facer- dote facris operatus erat , ejus ad dexcram , &: ad fmiftram an- tiftes familiae facerdotalis rem divinam tunc ipfum admini- ftrantis, lugentes,&:rcliquaplebs crat. Tum lugentibusita dicebat , Solatiumhaheatis ,^ hi tribuebant ei honorcm quan-

tum in ipfis erat.

II. T)Rxc/^r«w^r/tf. Hcbr. niyD7 X. de quo verbo vide quas dixiinus

Tia£l. fuperiori cap, 7. art, 1.

I I I . /» balneo nudum. Hoc verccundiae ornamento Judaeis gcntcs bcne moratae nihil conccilerunt : Tullius enim Offic. lib. I. harc nobislcripta reliquit. ,, Sce- ,> nicorum quidem mos tantam habct ,, vctcrc difciplina verecundiam , ut in ,f fcena fiac fubligaculo prodcat Jiemo.

Si

,, Verentur cnim ne fi quo cafu evcncrir, „ ut corporispartcsquacdam apcriantur, ,, afpiciantur non decorc. Noftro qui- ,, dcm more cum parcntibus pubcrcs fi- ,, lij , cum foccris gcneri non lavautur»' IV. Ad lugentes autem. Sccundum illud quod praccipitur Ecclcfiaftac cap. 7. v. 3. Melius eftire ad demum lu^iis, quam dd domum cmi^i^vij,

1 Yh

DE APPARATU TeMPLI, &:c. y/

Si quis ipfi mortuus effec nec veniebat in funus, nec e domo fua,veleSanduarioprodibac; veriimomnes ad eum confo- landumadibant : tum ipfe confiftebat ordme &c loco fuo ; vi- carius ad dextram ejus erat , & antifl:es familiie facra admini- ftrantis atque univerfa plebs ad finiftram. Aftantes igitur ei dicebant, Nos tuajimus expativ ^ quihus ille, Frofitium vobis co^lum efjc juheo,

* Cum pr^beretur ei cibus accubabat humi plebs omnis, ip- fe folus in fubfellio accumbebat. * Veftes fuas non ita, ut ce- teri facerdotes , fuper mortuo fuo lacerabat , qubd a Lege di- citur, Vejlimentafua nonfcindet, Qux fi laceraflet , verberibus multaretur. Atenim ut veftimentorum inferioraexadverfum pedes dilaceraretj permiflum erat. Nunquam mulcam nutrie- bat comam , quoniam a Lcge dicitur, Caputfum non dlfco ope- riet: fedeam tondebatfingulisfabbati vigiliis. Jam ad ton- dendumutebatur nonnovacula , fedforficc. Jam unius pili extremumfic cratin radicealterius repoficum, ut fimul una crevifle vidcrentur. Hucenimfpedat vatisillud, Caputfuum non Yadent ^neque comam nutrient ^ fed tondentes tondehunt capita fua,

Porro domus erat ei paratainSanftuario ; hoc enim illud cft, quod conclave fummi facerdotis appeliabacur. Atque ho- neftum & decorum er at cum in Sanduario federe die tota , ex

V.

QnKnara' eiac foimu- Jaconrola- di pontifi- cis , ciiin luorum ali- quem ami- fife

vr.

Pontiiicem nouitemut ceteroj fu- per mortuo fuo vcftes laccrafTe.

Ezech. 44.

10.

vrr.

Poutificem totafercdie in Sandua- riofediffc.

VI. Cumpr&heretnr eicihus, &c, Ut hoc intelligatur fciendum eft more & inftitu- to Judxoium lugentes ftatim a fcpultura fuorum obvoluto capite revertidomum, inea fc fordidatoscontinere feptem dics totos , ibi difcalceatos aut humi fedcre , autftarcin pedcs : vitari poft humatio- nem propinquorum primum cibum de fuo capcie : illum veio pra:beri ab iis , qui confolandi gratia lugcntes adeunt : confolatores ip(bs etiam ciim ad lugen- tes venerintexutis caiceis humi fe coilo- care. At pontifici propter honoris am- plitudinem conceftlim fuifle, ut ciim ejus confolatores de more confiderent humi , ipfe federet in fublellio- His de rebus dif- putatur Tradatu iilo Talmudico, qui

^tDp "T);iD infcribitur capite "iS^KI j>p|7j[23. Ec lib. 14, noftri Scriptoris

tiaftatu de Lugcntibus : itemque libro

D^*11t3 yHIK P^J^te altera trad. dc Lugennbus.

Vefiesfuas non ita, , &c. Atque haud fcio an praeccptum hoc de non lcindcndis veftibus fuper mortuo pertineat etiam alio. Sanftusquidem Lco primus cjus nominis Pontifex Romanus non dubi- tat , quin veftimentorum fciflio prorfus I in omnem occafionem fummo facerdoti interdicatur. Itaque fermone 6. de Paf- flone Domini in ha:c verba prorunipit. ,, Caiphasadexaggerandam auditi fec- „ monis invidiam,fcidit veftimcnta (ua, ,, & nefciens quid haec fignificaretinfa- ,, nia, facerdotali fc honoreprivavit,ob- ,, litus praccepti illias , qiiod Icgitur de ,, principe facerdorum , Decapitefuo ci- ,, dnrim nondeponet, & 'vepimenta fua ,, non difrumpet.

H

j8 TractatusII.

qao nufquamabibat, nifi in domum fuam , idque noftu tan-

tum , aut ad fummum horam unam aut alteram intcrdiu. Ha-

bebatigitur domumHierofolymsejUndenufquamdifcedebat.

Soium Sj- Summus facerdos * &c judicabat ipfe , Sc judicabatur : itcm

ncdjiu ja- dicebatur deillo teftimonium :atque ejusde capite judicabat

po" ificis^ unus ille Senatus maximus, quia fcripcum videmus , .^idquid

cap:te. autem majus fuerit referent ad te,

lixe.^^ iz. 5j tcftimonium haberet , id ne maximo quidem Senatui de- Pontificcm bcbat afterrc , quippe quod teftimonium afferre decorum ei "°°t""^^'' nonerat. Quod fiteftimoniumad regemlfraelitam percinc-

le Senatui ^^r i r • ^ • i .1 •

tcftimoniu, f^t , utique iplc ad ^yenatum maximum veniebat teitimomum

nifiadrcge didturus.

perti^eie . j^^ ^j Hbro dc Sanftitatc dcmonftratum a uobis cft fummo Pontinccm faccrdoti ^ ne viduam mnlierem matrimonio fibi conjungeret uxorcm VI- i^tGrdidum eflc, &: efle prsefcripcum , ut in matrimonium du- duam,non ccrct virginem •, nonlicuifle uxores ut duceret duas : fin du- habuiflc u- xiflec duas 5 non pocuifle * die ieiunii faciis operari , dum ea-

xoresduas. .' .^ >> ^ t r ' r

rumalterinunciummuiiiet. Calceuma gioreluaexuiiplum,

&: viccflSm ab ejns uxore fratres exui : ^ fi quam repudiaret

uxorcm ^ eam cui vis e populo nubere.

XI. Summusfacerdoscuminiret tcmplumnumenadoraturus,

quapompa ^^cs cum miniftd apprchendebant. Eorum unus dexteram ,

in tempiu alccr finiftram e)us , tertius tencbat eas, quie in amiculo hu-

ad^oraru-^" mcrali gemmsc incrant , atque templumintroibat, adorabat.

lus? Utvicanus exaudico pedum motu fummum facerdotem e

tcmplo redeuntem intelligebac, velum ei tollebat. Qiu e

templocumexiflet, fratresejus facerdotes introibanc, ado-

rabant.exibant.

XIT

Pontifcx Sufficumquo die cunque libuifletadolcbat , &: de cun£tis quando la- Sanftuarij lacris portionem princeps auferrepotis erat. Hoc q'uid"c'7a' igicur , aiebat , pro peccato facrificium meum erit : hacc hoftia ciisfibica- pro dehdo erit mea}*ncc ut facrisoperareturfortiendumei

pcict ?

VIII. Ifidicahatipfe,^ JHiiiciibntur. At Rcgcs , ut dilerte cradicui cap. z. Tra-

fl;atiis Talmudici , qui J^T^H^D ^"' lcribitiir fol. iS.rancitiini cint , nc aut judicarcnt ipfi , ncc judicarcntur , ncc diccrcnc ipfi tcfiimonium, ncc^ue porro dcipfisdiccrctur

Ecclcfia a facris ordinibus arceturqui in matrimoniom duxit aliam, quam virgi- ncm , ut vidcrc licct can. 69. Concilij Carthaj^incnfisquarti j & Concilij Aga- thcnfis can. i.

Diejejunij Sic paflim vocatur folcjr.- nitas Lvpiationum,

X. Nevtduammf^lierem , &c. Sic & in * XU. Nec ut facris o^eraretur fortier^-

deApparatu TeMPLIj cS^^C. )^

erat : fedcumplacicumeratquamvellecrem divinam facie- bat. Adreliquaverototiuslfraeliticas regionisfacraparerat ej us &: reliquorum faccrdotum conditio.

Cum igitur facris operarecur fummus facerdos ad altare per Po^ cifici collemafcendrbat, & incedebat ad dextramejus vicarius. Ut racrificand medium coUem attigiffet fummus facerdos , ejus dcxtram ceccrrra-^ apprehendebat vicarius , atque illum porro producebat ad ccrdotes ufque faftigium : tum ei porrigebat facerdos is, qui jugis facri- "^^^^i^t^^a- ficij caputadaltaredeferebat, quse haberet in manu viikimx membra. Quxpoftquam ipfis manus impofuiflet, in ignem porriciebat.

Reliqui deinde ejus facrificij membra eirlem ita porrigc- Pontifici bant. Sacerdotum unufquifque qu^cunque manu geftaret honoris vidimse membra dabat facerdoti, qui primas obtinebat, &: hic buwm^^^ut ea tradebat fummo pontifici : is illa porriciebat in ignem poft- hoftiaium quammanus illisimpofuerat. Quiiivoluiflet,manustantum l^^rj,^"^^^^ imponeret , 6c aliisinignem porriciendadaret. Jamvidimse manus. membrisimponere manus fummo facerdoti unihonoriscau- fa tributum erat. Nam in folis animatis omnino locum habet manuumimpofitio. ^v".

Sacerdos ubi crevifTet ad ftaturam viri idoneus erat, qui rem a^^iculo^fa! divinam faccret: fed eum non finebant fratres ejus facerdotes cerdotcs fa- ufque dum viginti natuseflet annos. Ac prima vice facris ope- [^ci er-ct? raturus noninibatatrium, nifidum carmenadaram Levic^ concinerent. xvr.

Neque facerdotum quifquam,nequefummus pontifex ad Qi!? p^A» primum facrificium faciendum accedebat, nifi prius defuo faciL^eVet obtuhflet decimam ephi partem fimilaginis , eamque fua ma- initianHus ? nufacrificaflet:aitenimLex, H ^cefiohUtio Aaron ^& filiorum ^^J^^^,^ ejus ^ quam ojferre deheantDomino de die unctionisfud, Attamen Lev.e.zo. jiifacerdosante , quam prsefcriptam illam ofFerret dccimam cphi partem fimilaginis , facrificiumfecifTet: itemfifummus facerdos facris operaretur uti pontifex , idque ante, quam ob- tulifTet decimam ephi partem fimilaginis , mhiiominus tamen idoneum fuifTet ejus facrificium. ^ jj

Si pontifexmaximus creareturfacerdos,quinunquam effet Sipontifex

dum ei ernt. Cetcris cnim facerdoti- facris operari non liccbat. bus ) uc alio loco dicctur , nifi foitito |

H ij

^o Tractatus Ilr

crcaretur , f^cris opcratus , is ab inicio obtuliflec unam ephi decimam , & qui ante fua manu facrificaflet, fic tanquam folebat quivis facerdotum fi-Vlt"^' ^^^^^^ initiandus : poft obculiflet & alteram cphi decimam ve- quomodo luti poutifex initiandus : deinde etiam terciam ephi decimam facns ^^^^ [^LQj^^ficsifict. Hsec cnim in cruftula impendcbatur ea, quaf fin-

jnitiandus? ,. ,• i . •/: • rp i - r ^ i

guhs niebus a poncihce maximo ofterebantur , ut mrerius de- monftrabitur. Arqui horum facrificandorummunerumuna & eadem erat ratio.

I

CAPUT SEX TUM.

Art. I. T^T Ullius omnino facrificium ficri potuit, quin huic Qitordama J^^ iple intereflet. Cumigicur Ecclefia: f:icrihcia cunfto- jratos pu- rum torentllrae^itarum, necfi-eri poflcc, ut omnino omncs blieis afti- Ifraelitasin atrioafiifterencdivinis , a prircis niftitutum vati-

tiilc lacris.

Eos in 14. buseratjUt exlfraehcicagentetota viri deligcrentur idonei ftationcs phirimum a pcccato abhorrentes , qni eentis univerfselcp-iti

dcicriptos j • rr (1 tt' • n/' t^ ■ - /1 • •

cfle. divinis aftilterent. Hinimu-umnhiunt, qui f^/r/yr^?//tf/^/j"ap-

pellantur. Atque uc {acerdoces &: Levicas in curia = , item iftos^ inftationesdefciipferantquatuor&: viginti. Earum ex una- quaqueunuserat pra^fcdus omnibus. Is vocabaturftationis Antiftes.

__ ^^* Sinpuhsieiturfabbatisconveniebatomnes'ilh viri ftationi^,

Harumi^. . ^ & rr • r r^ - •

ftaiionum qui pcr nebdomadam erant ofticio runccur i: &: ex his qui erant unam fin- Hierofblymse, aut propius aberanc, incroibant in Sanftuarium

2uhs lab- V ' r \ ■ t- • 1

badsin Sa ^^^^ ^"^ iacerdotum cuna & Levitarum, qui per eandem auaiium liebdomadam facraerant adminiftiaturi :& qui procul eflcnc

difliri, ubifuaeftationisappetiflet tempus,inejus, quem in-

co'ebant, loci fynagogam coibant. m. Qindigitur faciebant iiomine.s iilivel Hierofolyma* , vel in neni a^e- fyi'^gogis longe diflitis ? Primum j(-JLmabant fua^ hcbdomadas bant , eos dic fccuudo , itcmque tertio , quarto , ac quinto. Nam vigiha 2ebdonia"d, ^^^^bati proptcr lionorcmfabbato habcndum non jv^junabant , jcjuoairc, neque porro die primo hcbdomad^, ne de fummis fabbati de-

hciis protinus in jejunium tranfirent. J^^' . Pono quovis eius hebdomadas, qua rebus divinis afliftcbant,. Huata ad ^^^ quatuor ad Deum prccationes rundebantj matutmam.

DE Apl?ARATU TeMPLI,&C. 6l

vefpcrtinam, ae Glaufulam ; atque inter maiutinam & vefper- Deum pre- tinam addebant aliam quandam , quae fane quidemillis erat &^de Lege peculiaris Tumfacerdotes terindiemanus tollentespopulo qui«l popa- benedicebant , ad precem matutinam , item ad prsecipuam il- [^ pr^^^gif^ lam precationem, atque ad claufulam . Pra:terea bis in die tres homines de libro prselegebart aliquid e Lege , fcilicet ad pre- cem matutinam Sc ad eam, quam diximus , addi precationem. Namadpiecem vefpertinam aliquide Legerecitabatur non delibro^fedmemonter, ut fererecitatur illa feftio, K^udi Deui. if. 4. Jjrael, &:c. Jam vigiliafabbatinon conveniebantad vefper- tinamprecem , quippC'. uai effent admodumoccupati in ap- paratu rcrum, qua: adfabbati m rite agendum requiruntur.

Horum igitur homimim tum ipfa convocatio ad unam- y, quamque earum , quas commcmoravi ^ precacionumj tum etiamadprecandum,orandum, &:obteftandumDeum, le- gendamqueLegem commoratio, ^r^^/^ vocabatur.

Legcbant igi^.ur e Gcnciiprmiohebdomada^ die ufque ad vi. Fiat firmamenium : altero ulque ad Congregentur aqUii\ tertio ad Fiantluminaria : quarro ad FroducantaquAx quinto ad Froducat terra : fexto ad Perfe^i funt coeli.

Atque Legis fectioncm il am majorem homines duo lege- vii» banr:parvamperlegebacunus & idem. Et qua^ mane lege- banturfcdiones doae, ea^dem rurfusadfecundam precacio- nem legebant ur de libro , &: ad ve^peram memor i ter.

Per odo dies folemnes dedi* ationis templi viri ftationis fta- vili. tionem non ag^^bant ad prccem matutinam. Et quocunque

diefacrificiumfiv^batex r^ordinarium,eoftationemnequead fecundam precationem agebanc , neque ad vefpertinam , fed duncaxacadmatutinam«S<J adclaiifulam. Jam quo die fiebat

faci ificium iilud lignorum , nulla ftacio ad claufulam erat : fcd admatutinam,fecundam, & vefpertinam precationem. Ae * de facrificio lignorum3..eranc multas Ifraelitarumfami- Piajftiiutir

IX. !>€ facrificio lignomm, Hoc facnfi- ciulignoiuHebiaite Q^^^n \y^P ftatis dicbus fac^endum comrpemoratur Ncliemir lo.v. 34. Sertes ergo tnifimus

in demum patrum nofirorum temporihus pr&^itutis Er rurlus ibid. cap, ly. v. 31. Et i» obUtione lignorum f^^^^^C^

D^yi^n '" temporibus lonfiitutts. 'FJa-

fuper olUtione lignorum *^*,^ L, vms porio Jofcphus lib. a. de BelJo Ju-

^.....^ , (-^ 'r '^J^ I aaicocap. ly.obitermeminitderolem-

pyyyn Sacerdotes, Levit^, c^' popu- nitatc facnficij Jignorum. „ Deinceps

^*is,HtmferrmHrind9mHmD6inoftri, » „ verb,inguit5,advenientccafeftivitatc.

^n^

6l ' TRACrATUSlI.

dicbus fa li^e.qu^rumfuumcuiqucfiBicum erat tempus.quo per^erent

gnoium a m lylvas iignu.n ad uium aUaris cseium appoccatura. Ac fin-

ccins fa^ gulae 'lAx famili^e , cum. veniifec dies fibi praeilituca, ofFcrehanc

?a'aa. ^'^ holpcauila voIuncaMa: mmirum hpc illud eil, quod facrifi-

cium lig^iorurn di(picur. Namque habebanc diem liUm feflam

^ folemnem , &c his eadem die lamentari vecitum erat ; jeju-

nare, auc ullum ppus cfficere ; quanquam totum iioc moris

crat 8c inilicuci.

^* Ecei;iim & privacus Iiomo , qui ligna integra vel difTeda cer-

tum in diem altari voviifec ^ eodem ei lamencari Jejunare , o-

pus faccre interdidum erac , more videlicec ac confuecudine.

QuHnffic- ^^^^^ flacionis interdictum erac neve barbam &: capillum

dicbaiKur tpndcrent , neve Javarent per totam hanc , qua miniilrabant ,

^" fos"^& hebdo^iadam. Rurfuseriimutdiequintocjufdemhebdoma-

lautos cffe dx id faccrenc^ propter honorem fabbato habendum , concef-

oporiuiiic. fujn erac. Qupd autem interdidum eifet, ne hoc idem reliqua

hebdomada iua facerent , id cauix fait , ut in flationem ingre*

derentur non inculti &c horridi , fed jam tonfi & lauti.

CAPUT SEPTIMUM.

Art. I.

in tempio 1. 7* R A N T iu San£tuario prxfeili quindecim. Etenim quin-

r^ir"^ m2j decim rerum iftarum iuum cuique praefedum femper

quorufuus cife ncceile etat : defcripcioni cemporum : claudendis porcis:

^"'f"^M cuftodiis agendis : cantoribus : cymbalo ^ cecerifque fidibus :

erat. "^ forcibus : pullorum nidis: figillis : libacionibus : segrocis: aquis:

propoiicionis panibus efHciendis : fuffimento componendo :

texendis velis : veftimentis facerdotaUbus apparandis.

Y' Atque horum cuique pra^fedorum mu Iti erant homines fub-

officiVi ejus jedi, qui hoG,cui ille prasfedus erat,opus efficerent. Is igitur,

quitcmpo- qui tcmporibus defcnbendis pra^crat , unacum fuis obferva-

iibus dcl- 1 ' ^.^.* . i-ri

cribendis ^^^ tcmpora, utquc iacrificiorum vencrat hora , vel iple , vel praEfcdlus ejus pcrmiffu aliquis e fubditis magna voce pronuntiabat , a d

SACRIFICIA SaCERDOTES, ADSUGGESrUM LeVTT^,ETAD

9» qaa: Xylophorias dicitur , in quamos | „ quam ignis dcficiat efca ( rcmpcr enim ,, cft grandcm iignorum materiam con- 1 ,, inexcinii,uibiijs pcrlcvcrac ^^ &c. >> vchcrc ad tempium, quatenus nun- 1

crat i

DE ApP ARATU TeMPLI, &i:C. ^y

STATioNEM IsRAELiTiE : cujus uc ejflec audica vox fuum quilque munus aggr^^diebacur.

Qm porcis claudendis praserac , is Sc claudi porcas jubebac , 1 1 1. aperiquc: necharumadapercuram clangcbancbuccinacores ^ij^^^e^^" ullo die 3 nifi ej us permiflu. Ecenim quocidie cum aperirencur qui poitis templi porc2c , buccina cerni edebancur fonicuSj *equabilis 3 in- *^[!g"f^^'^^* fra£tus,2equabilis. eiat?

Qui praspoficus eraccuftodiis, hic virillemoncisa^diserac: ^ ^Y* is nocle coca Levicas excubias agences luitrabac ; quorum a re- chmi iijms, perirecaliqueminftationefuadormientembaculocundebac, q«.i cufto- &c veftes ejus adurebac. j^[\ ^^^^"

Qui praefidebac cancoribus, quotidie Levicas deligebat, qui v. carmeninluggeftuvocecanerenc. Icem ejus juffu facrificiis ^^^^1?^' faciendis clangebacur. EcenimnuUoprorfusdiecIangoresin qui prarri- Sanduario pauciores audiebantur, quamvi^inciunus. Nam ^^^?^ ^^"" cdebancur ad apercionem portarum cres : novcm ad lacrih- cium juge macucinum, &ad vefpercinum cocidem. Ec quo die hoftiaimmolabacurexcraordinaria,ad hujus immolacionem eciam clangores edebancur no vem: fin aucem calendas vel dies feftus inciderec ia fabbacum : icem fi in fabbacum inciderec principiumanni, cum hoftias excraordinariae eflenc cresimmo- landa^,non feorfim ad harum unamquamque clangcbacur, fed ad omnes fimul novem omnino clangores edebancur.

Pr^ecereaaucemvigilia fabbaci clangores addebancur fex, ^^* quorum edebancur cres uc avocarecur ab opere plebs , & toci- demquibus fecerneretur tempus fan£tum aprofano. Adde- bantur eciam &: cres die fefto porca cum aperirecur inferior, hxc acrij mulierum porcafuic. Tancundem cum aperireti^r porca fuperior , quse porca Nicanoris erac, qu3e, quoniam erac fupraacriummulierum, porca fuperior dicebacur. Icemque edebancur tres ad hauftum ejus * aqui^-, quas ad folemnitacem Tabernaculorum libabacur , non icem ad eam qiiae in fabbatii

VI. AquA, quA ad folemnitatcm Taher- TiaCHlorum lilfal/afur. Solcmuitate Ta- bcrnaculorum , quar cadcm feftum icc- iiopcgiaE dicitur , traditur in Talmude

tracl. n2lD "^^P S aquam cffe libatam in altari. Ac R. Levi quidem Gerfomi filius Commentariisin 1. Sam. 15. 16. difenc docec quoniam eo ponflimum au-

ni tcmporc pluvia maximc opus cratjid- circo facrificium cfTe fa<flum , quod efltc unius & cjufdem ,atquc res impctianda, gencris. Hauriebatur i!la iibationis a- qua j ficut ibidcm narratur e fonte Siloe

Hebraice Hl 7*tt^ propius ab Hierofo- lymis fcaturientc: jam aquailla, quem- admodum codem ioco exponitur , haii"

Tractatus IL hauriebatur. Edebantur &:tresadaram cum libarcturaqua, Atquecundiquiad facrificia clangebant, erant fubditi ei^ qui prsefidebat cantoribus : nec vcro clangebant, nifi ejus per- miffu. Sedifti^quosmodocommemoravi, clangores omnes edebancur buccina. y II- Qm prsefidebat ey mbalo , is omnia fidium gcnera aflSgnabac cjfbatprsE- liis cantoribus , qiii Levitas , ut fupra dcmonftratum eft , can- fedus fidi- iix fidium fublevabant.

^"vni. Qmfortibusprsefidebat, ab eoquotidie fiebat fortitio de Qiiid pra- facerdotibus , ut horum quifque id y quod forte fibi obtigiflTer, ^^^^^ Vci- iTiiwius efficeret : fiebat igitur quater in diefortitio , de cujus debat foi- ratione in tradatu de Jugibus Sacrificiis explicabo, tibus ? Q^jj prsefeflius erat pullis , cum eo pacifcebantur , ut tot pro

Quod erat ficlo puUos in faciificia vcnderct : fiquisigitur aut duos tur- jnunuspra:- cQres, aut columbse pullos pro facrificio debuiflet, hic illorum Jis i ^" ' pretium afFerret inSanttuanum : tum hic ^ qui ifta fjcicbanc facrificia, hominibus pullos fuppeditabat pra^fecius i le, cui pofthac quseftores lelacis rationibus pecuniam folvebant. J.^m depretiopullorumtricefimoquoque diepadiofi. brt. Quod fipadionemconfecutafuiflfet vilitas^cospro viHori daketp^c- cio: contra fifuiffet confecuta carjtas eos pro pado precio vendecet: femper enim serarij iacri condirio fuperior cft. Id:m etiam fi pulli reperirentur vi^ iofi , vel fi vntio afficerentur ante, quam eflent immolati , pro his tenerecur darealios. •^* Qiii pr^sfedus eratfigillis, is accipiebat hbationum pretia

bat^piccfe- abhisquilibationesfaceredeberent, quibus ipfe fuas dabat ftus tcflc- tefleras: libaminaverotradcbatille, qui pisefedusipfiserat. "^XI Erant igiturin Sanduario figillaquatuor, quorum in uno

infcriptumerat, Vitulus: inaltero, Mas: in tertio, HiE- Dus , &C in quarco, Peccator. XII. Omnes igitur qui fa(5rificia in Sandluarium afFerebant, liba-;

tionum pretia dabant ei , qui figillis erat prsefciSus , qui tefle-

rulas

mirtim huc fpedare videtur illud quod Efaiascap.il. v. 3. cecinit , Haurietis aquas in gaudio. Chriftus quidcm apud Joanncm cap.7. v. 37. ad didlum {ccno- peCTia» fcftum oblata hujus cclcbritatis occafione, Clamat dictns : Si quisjitit, 'veniAt /td mt c^ hthat,

xiv:

ricbatnr & transferebatur in templum ad libationem ma^^na fane cuni pompa : tum vero apud atrium mulierum confti- tuto quodam loco gaudiiim af^itabatur tam eximium , utfcriptorcs Talmudici ne^cnt qucmquam unquam folidum vi- dilfc gaudium , qui hoc non vidcht. Ni-

D E ApP AR A TU T EMPLI, &:C. 6f

rula^fingulis pro ratione facrificiorum dabac. Ac homini qui- dcmleprofo, & cidcm divici ceflerulam dabac , qua verbum iftud era»- infcriptum P e c c a x o r. Porro fuas quifque tef- ferulasporcabacpra:fe£lolibaminum, qui pronumero dc in- fcripcione cefTerularum cuique libamina prxbebac : vefperi conveniebanc hi duo prsefecti : reddebac hic ceiferulas , folve- bac iile pecunias. Si quid pecunix fupcreflec, manebac a^rario facroifinpecuniadeficerec, hic quifigillis prseerac reliquum defuofolvebac : fiquis fuamamififlecceflerulamjexpedibac ad vefperum. Nam fi cancum argenti fuperaflec, quancum erac acceptse cefiTerulac pretium, reddereturilh: fin minus, nihil reddebacur. Erac eciam in unaquaque teflerula ad cripcum diei nomen propcer fraudulentos homines , uc ne cefl^^rul;^ re- tinercntur ab his ufque dum libamina carioii venderentur pretio.

Tricefimo quoque diepaftiode vini &: fimil^ pretio ficbat xiii. cum eo qui Ubaminibus pr^eflet. Ac fi pa(3:ioncm eflet confe- ^.^J^^j^ ^i cuca'ibaminum caricas , nihilominus eaproconftitutopretio rjuiiibamU fnppeditarec. Sin autem confecuta viliias efler, pretiodaret r 'o"^^ P'^I ea vihori. Qux)d igitur aerario lucri hebat e variis iltis pretiis , id Reli{]Hi£ libami^Mm zppQlhhztuv ;impendcbacur autem in eaholocaufta, quibus altare donabatur ab univerfa Ecclefia jeflivotempore. Atqueinter h^c altarisxftivamunera, qui- bus donabatur altare , non erac unquam holocauftum ex ave , quia enim in facrificiis publicis avi locus non erac.

Sacerdoccs, quoniam * in pavimento femper infiftebanc , xiv. carnis edcbanc multum, & cum faci is operarentur una omnino P^^ *^"^'*- tunica tegebantur , fxpe dolore vifcerum laborab*.nt. Qua de aus laccr- caufa praefedus erat , qui facerdotes viferet , asgrotantes cura- d^ribus^^- ret, atqueadhorum confervationcmfetotumappUcaretj ^c £^5^'^' omnes , qui ci parebant, homines.

Pr^terea aucem prarfedus erat , qui cum novos puteos , cif- x v. tcrnafquefodiendas, tum. veteres^ fi corrumpercncur publici ^, '"fe' putei 5 reficiendos curarct ^ quo cunctis Hierofolymse incolis , di putcis, & univerfis etiam ad folemnicaces eb vcniencibus copiofa fup- ,^ aicifici- pecerec aqua . Qmdam cunctis panum propoutjonis artincibus propofuio-

XIV. In pav/mento y Scc. Vcdibnsvidc' dotis facia facictis, & templi pav;mcntu licctnudis: uilul cuun inter pcdesfacer- [ intcrccdebat. Vidc Trad.j. c- j. a. 17,

I

€6 Tractatus IL

nis, atquc pra^fcdus crat, quiquidemartificiumpanise)UStotumordi-

u iimwmi j^^i^^^ ip{e. Porro quidam cun(5is fuffimenti artificibus prsefe-

£l:us erat^qui icem ejus arcificium ordinabat & inftituebat ipfe,

XVI. Quem autem diximus velis texendis prsepofitum , is cun£tis

baT^^rsefe tcxtoribus & acupidoribus vclorum prsefcdus crat. Huic id

aus velis eratcursE, utabiftistempli portarumque vela pararenturad

tcxendis? tempus. Jam vela quotannis efficicbant duo, quac Sanilum a

Sando Santtorum diftingucrent. Atqueinhis velis erant fe-

xiesconduplicacafilacujufquegeneris. Nam fingulaftamma

continebant filorum genera quatuor, xylinumj hyacinthinum,

purpuram, & coccum bis tindum. Icaque fingula ftamina filis

e vigintiquatuorconftabant. Horum igiturcraffitudo velo-

rum palmaris erat. Jam ftaminibus e feptuaginta texebantur.

Erat autem cujufque longicudo quadraginta cubitorum, 6c

viginti cubitorum laticudo-

XVII. Atquein templo fecundo vela adhibebantur tredecim : fep- ^'in' fc- ^^^^ ^" feptem atrij portis : unum in janua veftibuli : unum ad cundo tcm- tempU januam : duo adadytum templi a Sando dividcndum, p'g ? & itidem duo e regione ipfis in coenaculo.

XVIII. Si quod velum eflet * immunditie ex alia orta temeratum ^ id intra templum ipfum ablutum illico fuo loco reftituebatur: nequc enim ad tollendam hanc ejus immunditiem opus erat ^ ut folis expedaretur oceubitus : fin autem immunditie princi- pe fuifTet inquinatum^extra Sanduarium ablutum in fpatio il- lo intermurali extendebatur : nam ad hanc immundiciem toli- lendamfolisoccafus requirebatur. Quodfinovumeffet, ex- tendebatur in fcamno ^ quo populusprasclarum ejus opus cer- nerer.

XIX. Qu^cunque erant in Sanduario vafa , omnia dupla vel ciupk^ Iri- ^tiarn tripla erant , ut fi prima polluerentur , eorum loco piaqifuifle. adhiberentur fecunda.

XX. Qui facerdotalium veftium apparatui praspofitus erat , is baTprarfc- lacerdotum privatorum juxta , atquc fummi faccrdotjs veftes dus appa- curabatapparaudas &c texendas: ac quicquid ad rem iftam fpe- dctalium' ^^bac, id omne fiebat hujus pr^fedi cura &: juffu. Atque ▼cibum. etiam proprium erat huic in Sanduario conclave.

X y II I. Immunditie exa'ia orta, Im- ca carii principes fcu primariA vocantur i niudiUK cuctx bipariito dividLcui :qua: { c]ua:dani couLia dicuntur ex alia orti^

DE Apparatu TEMPLi,e<:c. 6j

s

vc-

CAPUT OCTAVUM.

SAcERDOTALiUM veftium erant tria gencra : unum ^^J^'^^- facerdotis privati veftimenta:alterumgenus erat \efti- priv ti mentaaurea:tertium veftimentacandida. Jamveftimentapri- ^^^^ ^^*- vati facerdotis conftabant rebus e quatuor , tunica , femorali- cx aibo ii- bus,tiarajbalteo. Qu^ omnia erant ex albo lino, eaque ex fi ^^- lo fexies conduplicato contexta erant : folus balteus erac lana acupiclus. "

Aurea vero veftimenta magni facerdotis erant : ha^c confta- . ^^- bant e rebus odo. Continebant enim quatuor illa cu jufvis fa- pontificis x:erdotis veftimenta : prasterea autem pallium , amiculum hu- vcftes fuif- merale,rationale, bradeam. Ac balteus fummi facerdotis rcas. °*^' item acupiduserat, atqueopusejusartificiofum imitabatur baiteum privati facerdotis. Et quam Lex tribuit Aaroni cida- rim prorfus cft eadem, qua^ praefcribitur liberis ejus, tiara : fcd haceademfummusillefacerdosfica ut vulnus folet, obliga- batur,&ejusliberitegcbantur velutigalea:qua dc caufa his tiaranominatur,

Candida veftimenta fuerant illa quatuor , quibus ad folem- nr. nitatemExpiationumfummus facerdos facris operaturus iii- po"t^fi"\^s duebatur , tunicavidelicet,femoralia,balteus , atquccida- cardiiavc- ris. Ha^c quatuor erant alba : eorum fila fexies conduplicata , c^," ^'"'^^^, totaquefoloelinocontexta. Prarcereaduasfummofacerdoti cuo;. erant tunic^r in diem Expiationum, quarum tunicarum unam mane^alteramvefperiinduebat. Ha^ coemebantur amba: mi- nis trigintadepecuniafacra : fedenimuthuic pretio defuo quid adderet ipfi in manu erat : nempe confecrabat addita-^ menrum illud , tum parabat tunicas.

Veftes facerdotales novas efle necefTe erat, elegantes , laxas, ^^* velut optim.atium vcftimentafunt: habemus enim in Lege, Faciefque 'uejlem fan^fam Aaron fratri tuo in glortam (^ decorem, ^^*'- ^s. x. Qua^fi fordidas fuifTentadhibitar^ vellaceratae,filongioresju- vcftesfa- fto vel brevioi es , fi denique inter facrificandum balteo nimis novas, eic- cflent aterra fublata^, facrum idquidemirritumfuifiTet. Si g^n^es, la- quisautemoperatus veftesadhiberetvctuftas, aut oblongas ceflcfuiac.

<^S TractatusII.

balteoad juftam menfuramrccraxiflet, rice feciflet.

V. Mullum e veftimentib facerdocalibus fordidum cum cfret

vcftinlfma ^"^ dealbarecur, autlavarecur : fed hoc in ellycliniorum ufum

trita nuliu rclido novuni fubfticucrecur. Summi verb facerdotis vefti-

adusu a^l- rnencacumeiTenccrica, recondebantur. *Hicdieil!o jejunii

hibenda , ai tf J J- • J • i

(ed rccon cum veltibus iliis candidis opcracus , iis demcepsnonoperaba- denda fuif ^^^ unquam : fed quo loco eas exuiflec , in eo recondebancur , Le^v.ie.i^ veluci fcnpcumeft, Relictifque ibi : nequeporro poceranc ui-

^^ lumadufumadhiberi. Saccidotu Ex accricis facerdocum privatorum femoralibus & balceis el- ^"'^ftm-e b'*^^^^^^^ fiebanc ea , qux * ad l^ciciam illam &: hilariracem do- tjstritisci mushauriendiaccendcbancur in Sanduario. Atque ex tritis Jychniacflc horum tunicls ufqud fiebant ellychnia candelabri.

vii Veftes facerdotales non emebancur nifi pecunia Ecclefia^.

Vcftcs fa- Acfiquamearumprivacushomo voviflet, idemhiceampri-

sMc "Ecctc ^^^ Ecclefi^etraderet^tumpofteaadhiberilicebat. Icemque

{ix cnp as fi vas aliquod ad facrum minifterium , lignave in altaris ufum

opottuiic. l;iomoprivatus Ecclefixtradiderit, poftmodum ad facrorum

ufum fucratidoneum. Quinetiamfacrificiapublica fi priva-

tus homo voveric de fuo fe fadurum effe^ facis erant idonea ;

fi tamen ea prius , quam fierent Ecclefi^, tradidiflTct.

V iil. Ex veftibus privatorum facerdotum fiebant fynthefes bene

Fuiac in niulcx. Atque erancinSanduario.ubi veftesilla: reponeren- guhs facci' tur 5 lex &: nonagmta arcse , quatuor videlicet pro unaquaque dotum cu- curia. Irafuiscujufquecuria: arcisproprmm erac nomenin- arcaV in fccipcum: jam arc^E illas cranc omncs occlufa^. Eccuiquecuria^ quas qua- ciim incraftcc templum facris fua hebdomada operacum , pro- mana^Va- p^i^ rcferabancur per cocam hebdomadam arca^, ex quibus ccrdotaiia vcftimenta neceflTaria dcpromerct : qux cumabifiTec, rcpoficis fcponcrenr. Yeftimencis arca: rurfus occludebancur.

^^' . Quodaucemarca^quacuor unicuique curiar tribuercncur .

ruFuoicu!- , ^ — ' r r • r ii- •• r

\\xc caula ruit atque ratio , ne lacerdocalium varia mter le or-

<]UG curi;

V. Hic die illojejunij. Sic vocari pafTim folcmnitatcm Expiationnm, qua lolus lummus faccrdos rcm divinam facicbac , jam Tupra notavimus. V I. ^^ UtitinTK illam idy ^ilaritatem de- mu$ haurtendi. Dc fini^uiaii iUofraudio, quod poft iiaulUm iibationisaquam , a:- qvic in ccmplum tranilatam aguabatur in

mulicrum atiio conftituto quodaan Jcco diHcruimus cap. fnpcr,. arc. 6, Supcicli iiTitur,uc nunc dc conftuuto illo qi;ov-!a:n loco cxpliccn:u-.Is diduscR domns hau^

riendi ^l^H^^n T.O- ^^^cmpe cxi- flin.aiuiii, cjUODiaia ioca.i ille tanta ha- bcrct cckbntaccmabaqua iu libationcm haiifta,& indc nomC' ilii imponcndQ ciTt.

I

DE ApPARATu Templi,&:c. 6^

namentorumL gcnera confunderentur, fedfemoraliaconde- tribucrefi- renturomniainunafeorfimarGa^quain^^cripcumerat Femo- ^^\ ^j[^ RALiA, balteifeorfiminaliaarca, inquafic infcriptum erat '' ^ Baltei : item tiarse arca reponerentur in alia-, in alia tunicar.

Summus autem 1'acerdos noftu , & cum ex San^luario exce- X. dcb it veftes aureas in fuo conclavi deponebat.

Omnino veiles facerdotales erant conceflk facerdotibus e- XI.

T ■ I

tiam in fuum ufum. Itaqiie quo die facrisoperabatur corum f^cef^iJti^^ aliquis , his licebat eum cfTe veftibus vefticum extra facnfican* bus ctiani

cxcia, lacri-

ni at

ditempus. Excipecamenbalceumjquofaccrdotem effe ve- ""^^^^^^^^ ^^_ ftitum extra tempus facnficandi fai non erat : ratio fuit qubd pus vcfti- balteus * conftarec e Imo lana commifto. ^"^ [^"-'^

Privato igitur facerdoci ne excra horam facrificandi balteum xil. indueret, interdiclum erat. Atqui ad rem divinam faciendam privati quidem facerdotes nihil mduebant ahud , quam e lana veftes^&relino.

Ubicunqueillacommemorantur a Lege genera, qu^ ^♦{y xiii. acque -^2 appellantur, linum fignificatur , idque byfliinum : Qii^ c^j" atque illud, quod a Lege flSsn dicicur, lana eft medicaca ^^l^.^ |.. fucoinftarcoeli: purpuraeftlanacolore rubro tin£la: 6^ coc- c;a:? cineum bis co£lum lana eft cocco infe£ta.

Ubi defcribendis vcftibus Lex adhibet vel folum vocabu- ^.^^'v

1 1 • o n rr Vcfiium (a-

lumt^^, vel conjunctum-^r^j3 t^^ hlumearumnecellecrat crarumiia- fexiesefleconduplicatum:ubiver6vocabulum -^^ ^^^^P^^^^> ^^^. \^'^ fifimplexefTetearum fiium, tamen idonex fuerint : melius (i^i^^p^ij^i^'"* eratautemconduplicarifexies. Nam ubivoxifta '^p^i^ ^^'^ repericur^ oportebatfihmiconduplicario£lies. ^y^

Qiiidquid a Lege cpus flumarij dicitur, huic erant intcxta: Qa.Tfirfub variarfigura^fic^utexunacancumpartecernerencur , in con- ij^f\^7J-^ fpedu videlicec tcxcoris. Qupd autem ofus artifcis nuncupa- vcrbis "^fus tur, ineo ficerantintexcxfigura^, ucex ucraque parte appa- /'^^*'»'?^'^^- rerent antejponeque. cis?

Vcftium igitur iHarum erac artificium ejufmodi: tunicas qui- -"^ vi. demfiveprivatijfivefummifacerdotis erant tefTellata^ : ncm- ca7nm"c"lt pe erant tota^ contexta: ac diftindx quafi reflcUis , * qualis eft Fcrma ?

"Kl, Cenfiarete lino landccmmi^o. Ca- | rumfpecierum non afcendet fttper te. ju{inodi vcftib-is veftiii ]udtt:o.s platie ve- 1 XV 1. ^htalts efi forma retictili. In ani- tiiun-i c(l ExoJ. i<j, i^. Etvefiis dherfa- \ malibiisiunij-naniibus flovraciu iuntc^ua-

^ I iij

70 Tractatus IL

Qopd ard- forma rcticuli , quales folent in craflioribus intexi veftimentis. ficiumj Atquc tunicarum manica: texebantur feoriim : tum dcindc

cum ipfis confuebantur. XVII. De longitudine tunicarum , erant illse talarcs , quarum ma-

nicas pertinebantadvolammanus, & pro latitudine manus

pacebant. xviii. Femoralia feu privati feu fummi facerdotis pendebant a Quacnainc- lumbis adfcmora: nempefupraumbiJicumproxime a corde fcmoraliu? incipicntia continuabantur ad extrcmumfemur, id eft, ad

genu. Et his ligamcnta inerant : atqui ad nates partefque pu-

dendas apta non erant,fed quidam veluti facculuserat homi-

nicircundatus.

XIX. Cidaris illa tam fummi , quam privati facerdotis fex & de-

Qiiaiiserat cemcrat longa cubitos. Balteusinlatitudinem quafi tres di-

Quaiisbal- gitos paccbat , & longitudine duorum &: trigmta cubitorum

leus } ej.^f ^ Huj us igitur plurimis orbibus circumplicatus erat facer-

dos. Jam veftes facerdotum non erant acufaftse ; fed texta^ , I,xid.)9,i6 quoniam in Lege eft , Opere texti/L

GAPUT NONUM.

QuaUseiat 13 ^ ^ ^ ^ ^ -^' ^P"^ ^^^^ ^j"^^^^^^ * ^^^^^ ^^ aurolamina, bta(aca,& Jjquarduoslatatranfverfosdigitos per frontem facerdotis qmbus in- duccbatur ab aurc uua ad altcram. Atquem eaduabus lineis cibub ? icnptum erat ,Sanctus JDomino: Sancrus m mreriori linea fcribebatur,&in fuperionX)^;;?///^. Quod fi fuifletto- tumin una linea fcriptum » nihilominus probum eiret. Et vc-

adco, ut cavitates fatis deprcflas habcant, acveluti pocula quaedam angularia cx-« primant. Nomen hoc ciim paffim in Tal mude ufurpatur, tum verooccurrittradl.

ni3lD ^^^^ 54* P^S'^- ^'^^ locoin Com- nicniariis hoc fcriptum legimus , verna-

cule vocatur nVJS pfinf» , rainus pro- priequidcm ; namcjuod dicitur Gailicc ln panfe , id fii;nificat non rcticulum , qnod icfpondci Hebraico vocabulo f%y^

ty^O^^r^ » '^^ magnum vcntricuium. Arquvdc hoc nominc fatis fupcrque di- (IVamcft.

tuor. Eorum primuseft magnus •ventri- culus : ahcr reticulum : tcrtius omafum : c\na.vtus abomafum ; (icenim a mcdicis vocantur. Horum ille, qui reticulum vocatur , totus eft quafi tcirellis diftin- &as, fcu mavis, fic tanquam retegrandi macula contextum , vcrnacule un retsa grandes mailles : ex quo fa(ftum , ut a mcdicisreticulum appellaretur. Id He-

bra:is Xl^Dl5n HO^'^'^"^» ^"^^ ^'^ vcrbum cft domus poculorum. Nempc mcmbranoE , cx quibus tam artificiofe ef ficiuntur illae, q lasante diximus, fcu tcf- fcliae , feu maculae, cxurgunt in altura

deApparatu Templi^&c. 71

rb nonnunquam infcribebatur tocum in una & eadem linea. Litterse prominebant ab antica parte laminse.

Incidebantur a parte poftica litteras , tum verb bradea cerse 1 1. applicabaturufqucadeo^ dum foras extuberarcnt incifiones, Erat ad extrema duo bra£tea perforata : ac dcpendebat ab ea funiculus hyacinchinus per utrumque foramen dedudus, quo vinciebatur ad cei vicem.

Pallium erat totum hyacinthinum : erant ejus ftamina con- iii. dupiicaca duodecies : primo texebatur limbus ejus : nuUas ha- ^^ ^^^^ ^°" bebat manicas ; fed ab extremo collo ad partes infimas fic , ut rummi fa- cundapalliafolent, veiutinduas alasdifpertiebatur^collum cerdotis ^ foiumarcebattotum. Siquispalli|Iimbum laceraflet, vcrbe- ^* ^^"^ '

ribus multaretur , quoniam in Legc cft, Ne rumpatur. £^«,18. 51.

Atque eadem erat omnium facerdotalium veftium ratio, quas fiquis corrumpendi caufalaceraret, verberaretur.

Jam ad pallij limbum fila hyacinthi , purpurse , &c cocci diba- ^^* phi adhibebantur , quorum ex uno quoque genere fila erant oinamm odies conduplicata. Namque in defcribendo ejus limbo ^^^^? ^^^ ^hocverbum-^t^jD^Legeufurpatur. Ex his igitur quatuor fyn^J^f^f^. 6c viginti filis ficbant qusedam quafi mala punica, quorum nee- ceidotis h dum efletapertumos,qua:erantappenfapanio. Adhibeban- turetiamdux&fcptuagintacampanellx malleolis prseditx, exque erant ex auro omnes. Harum triginta fex limbo appen- debantur ex una ala pallij , & ex altera totidem. Atque cam- panellacummalleoexipfaappenfoilludeft, quod tintinabu- Jum a Lege dicitur. Pallium igitur exutroque lacerc fic erat ad limbum diftindum &: ornatum , ut primum cfTet tintinabu- lum 3 tum fequerecur malum punicum , & fic deinceps.

Quodautcmaurumhumerali amiculo Sc rationali Lex ait ^- intextum, idficaptumerat : unum aUrifilumadmodumpu* riconjungcbatur fexfilishyacinthinis , qu^deinde fimuluna complicabantur : rurfus unum auri puri filum fenis adjunge- batur purpureis: item unum ejufmodi filum adjungebatur fex filis coccmeis dibaphis : itemque fenis byflinis. Erant igitur auri fila quatuor , &c omnino omnia fila duodetriginta. Quod enim aLegc ddcitwx ^Extenderuntque bracieas ^ &cc ,.* ut ^xod.x^, 5.

IV. Hocverhum '^'^^^^;^ k Lcge ufurpa- da. odies capitis fuperioiis articulo 14. f»r. Qopd ubi fitlijuruureconduplican- Idi^amciii

7t Tr AC r ATUS II.

uxerent in medio hyacinthi , dr in mediofurpHYiZ , & in medio vcr-

miculi cocci , c^ in medio hjifji , plane declarat hifce mediis im-

plicatum fuifle filum ex auro. Pomlkcis Rationalis erat ifta ratio: pannus artificiofe tcxebatur cx rationaie ftaminibus aureis, hyacinthinis, purpureis, coccineis diba- aitificiofe p]^J5 ^ atquc byffinis fic ^ ut fingula ftamina conftarent, quem- 4.gcmma- admodum fupra pofui , e filis duodetriginta. Cumautcmeffec lum ordi- panni longitudo cubitalis, &: femicubitalis latitudo, dupli-

nibus in- i- r • r \ •

ftruaram cabatur ita , ut quaquavcriusomnmo lemicubitum pateret: fuirte. tum quatuor in eo difponebantur gemmarum ordines earum, quie iLegedicuntur. Earum erat unaquseque quadrata, at- que inauri pala infixa fic , ut pala obtegerecur pars inferior gemmse, & latera quatuor. vil. Incidebanturingemmas nominatribuumexordinenafcen-

i^urTncVfa ^^ * ^^^eni^xim in pyropo, Blnjamin m jafpide incifus erat. fuifle tri Supta Rubcn autcm iufcriptum crat K^hraham j ifaac y lacohy buum no- ^ infra Bmiamin exaratum erat , Tkibus Dei, fcilicec Patiiurcha- ut in racionah htter^ reperirentur omnes. ^^*^- In rationaU quatuor ex auro annuli inerant,hique in quatuor

Qiicm a'a ejus anguhs 5 quorum in duos fuperiores , ex quibus rationale uiumcrant pendcbat , indebantut duo viucula cx auro contoita : har ni- q" rauo "ai-x- niirum ill^ funt , qu^e a Lege catense nominantur. Nam infe- imiiexau- riorcs craut aunuU e regione mammis : per hos erant trajedi ^°" funcs duo hyacinthmi.

An/fii Amiculum humerale tamerat latum , quam hominis dor-

longitudo , fum : patebat ab una fcapula ad alceram : ad longitudincm ve-

Jatitudo,& loqubdattinet, incipiebat indorfo e regione axiUis, atque

qJaiis c- pertincbat adpedes. Erant ei fafcicc attext*e duas,utrinque

^^^- fciUcetuna, quibns vinciebatur : id enim eft, quod amicuU

cingulumappeUatur. Hoc igiturtotum erat contextum ex

aureis,hyacinthinis,purpureis, coccineis dibaphis, & byffi-

nis ftaminibus,qaorum fingula e filis duodetriginta confta-

bant itiJem, utin ipforationali: porro fuper hoc humcralia

duo confuebantur fic , ut in facerclotis humeris reponerentur.

In ucroque humerali quadracus incrat fardonyx aurea^ palx

impoficus : hifce gemmis duabus incidcbantur etiam tribuum

nominaexordinenafccndi, i^yi in una,&: m altera tantun-

dem: pro Jofephi nomme Jeholeph exarabatur, ut in una-

quaque

DE App AR ATU Templi, &:c. 7|

quaque gemma litterx cffent exarata? viginti quinque. Sic igitur cxarabantur nomina.

S I M E O N.		RUB EN.
Ju D A.		L E V I.
Z E BU L O N.		ISSACHAR.
Dan.		Nephtali.
A S S E R.		G A D.
Bl N j A M I N.	•	Jehoseph.

Non refpon- dct in vcrfio- ne numerus litteraru tex- tui Hebrai' - co , ubi om> iiino in una- quaque gcm- ma reperiun- tur litterae vi-

ginti quc.

quin -

X.

Atque facerdotis erat in humero dextero ea gemma , qua Ru^ ben erat infcriptum , & qua Simeon in la^vo. Fiebant etiam in utroque humerali annuli duo : unus in humeralis fuperiori parte, &: alter parte in inferiori fupra cingulum amiculi. Binis fuperioribus annulis annedebantur duo illa ex auro vincula , quas catense vocantur.

Tumcxtremavinculorum, quse in rationali inerant inne- ftebantur etiamhis annulis fuperioribus futorum fuper ami- culo humeralium. Et qui in ora rationalis inerant hyacinthi- nr duo funiculi, hi illis innedebantur humeralium annulis, quifupracingulumerantamiculi. Atque catenx illic adan- nulos humeralium annexas demittebantur ufque ad rationalis fuperiorisannulos ^utunaconjungerentur, necrationale di- moveretur abamiculo. Namfiquisab amiculo rationaledi- movens vinculum eorum folveret animo vitiandi, vcrberibus multaretur.

Cum igicuramiculum induiffetpontifex&rationale, hoc omnino fuper ipfo corde poficum erat, illud a tergo: cingulum amiculi erat fuper corde fub rationali colligatum : humeralia fmrie"upcr erant in humeris , e quibus dependebant illa ex auro vincula ^P^° *^°/^^ • duo; vinculum, inquam, cx utroque latcre dependebat ab nergo"^ amiculi humeralibus ad rationalis annulos :porro byacinthini .^""^eraiu duo funiculi fubter axillis crant ab rationalis infcrioribus an- *"^""^^"^' nulis alligati ad humeralium annulos inferiorcs ^ qui fupra cingulum erant amiculi.

xr.

Ratioiialc poacificis

Q